احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٨
اسلام نزديك ساخت و از سوى ديگر ابعاد گوناگون شخصيت خويش را آشكار گردانيد كه اين هم توضيح:
(الف) آثار منظوم و منثور سيد كه هم بسيار است (بيش از ١١٠ كتاب و رساله و مجموعه شعرى) و هم به لحاظ «سبك و انشاء» و «محتوى و مضمون» در خور توجه مىباشد، از وى يك چهره درخشان فرهنگى ساخته است. اين آثار در رشتههاى مختلفى كه اشارت رفت نگارش يافته و از ذخائر گرانبهاى ادب و معرفت به شمار مىرود و خود قدرت انديشه و قلم مردى را آشكار مىسازد كه گرچه نزديك به ثلث عمر وى در مسافرت و جهانگردى گذشته و گرفتارىهاى ناشى از مقابله با حكومتها و اشتغالات متعدد تبليغى و ارشادى و تدريسى و عبادى و معاشى و اجتماعى و ... نيز بخش عظيمى از وقت و نيروى او را اشغال كرده، چنين ميراث فرهنگى ارزندهاى بر جاى نهاده است و با آنكه شاعر و نويسنده و مؤلف حرفهاى نبوده و قصد و فرصت هنرنمائى از راه شعر و نويسندگى و تأليف نداشته، پارهاى از آثار وى در نوع خود از بهترينها است. مثلا:
- «ذخيرة الملوك» او از لحاظ مضمون و لهجه ناصحانه و بىباكانه در ميان كتابهاى مهم قدما در اخلاق و سياست مدن بىنظير و يا هيچكدام قابل مقايسه نيست.
- نامههاى وى با اينكه فقط به قصد ارشاد و راهنمائى خلق نگارش يافته، نمونههاى خوبى از نثر فارسى را ارائه مىدهد. گذشته از محتويات ذيقيمت.
- شرح وى بر تعدادى از اشعار حافظ و نيز فرهنگى كه براى مصطلحات ديوان او پرداخته[١]- و هر دو نيز با ديد عارفانه- در نوع خود نخستين كارى است كه انجام شده و هرچند محصول كار وى در اين مورد يك
______________________________
(١)-
همانگونه كه قديمترين اطلاعات درباره حافظ را ظاهرا از زبان يكى از شاگردان و
مريدان سيد كه در پاورقى شماره ٢، ص ٩ ذكرش بيايد مىشنويم.
[١]- همانگونه كه قديمترين اطلاعات درباره حافظ را ظاهرا از زبان يكى از شاگردان و مريدان سيد كه در پاورقى شماره ٢، ص ٩ ذكرش بيايد مىشنويم.