احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٧
شوروى، سيلان، تبت، ممالك عربى، افغانستان و غيره را ديد و در اين سفرها محنت و مصيبت بسيار كشيد: شكستن كشتى، عقب ماندن از كاروان، عبور از راههاى دشوار و ناهموار در كوهها و بيابانهاى بىآب و گياه، نبود وسائل مناسب براى مسافرت، گرسنگىهاى طولانى و ... اين همه خانه بدوشى و تحمل رنجهاى آن نيز يك هدف داشت: تبليغ و ترويج اسلام و انجام وظيفه الهى و انسانى. و اين هدفى بود كه سيد در شبه قاره بيش از همهجا تعقيب مىكرد و چگونه؟ با تدريس معارف اسلامى و تربيت شاگردان فراوان، با تشكيل مجالس وعظ و خطابه و برپا كردن حوزههائى براى تهذيب نفوس مريدان، با آموزش دادن مبلغان و واعظان و ايجاد سازمان وسيع و منظمى براى تبليغ، با اهتمام به وظيفه امر به معروف و نهى از منكر و ايستادن در مقابل مفاسدى كه هرجا مشاهده مىكرد، با راهنمائى حكام و دعوت آنان به عدل و انصاف و رعايت قوانين دينى، با ساختن مسجدها و مدرسهها و خانقاهها و تأسيس كتابخانهها كه جملگى به تشويق يا زير نظر شخص او انجام گرفت، با غلبه بر پيشوايان اديان غير اسلامى در مقام مباحثه، با ارائه نمونه مجسم و كاملى از اخلاق اسلامى واقعى و ابعاد گوناگون آن (شجاعت و صراحت لهجه، استقامت و پايمردى، نان خوردن از دسترنج خويشتن، ايثار و مقدم داشتن ديگران بر خود و وقف كردن ما يملك خويش براى بهره رساندن به جامعه و ...) با تأليف و تصنيف و انتشار دهها كتاب و رساله در موضوعات مختلف (تفسير، حديث، اخلاق و سياست، عرفان نظرى، سير و سلوك، دعا، مباحث حكمى و كلامى و فقهى و ادبى، تعبير رؤيا، مقامات اوليا و غيره). با همين قبيل برنامهها بود كه سيد از يك سوى صدها هزار از هندوان را خلعت اسلام پوشاند[١] و هزاران مسلمان ظاهرى را به حقيقت
______________________________
(١)-
بسيارى از اينان چنان شيفته اسلام شدند كه حتى معابد دوران نامسلمانىشان را با
دست خود تبديل به مسجد مىكردند.
[١]- بسيارى از اينان چنان شيفته اسلام شدند كه حتى معابد دوران نامسلمانىشان را با دست خود تبديل به مسجد مىكردند.