پس اگر اميدوارى به استجابت دعا، چيزى جز شخصيّت يگانه پيامبر (ص) ومنزلت او نزد خداوند نيست، سزاوار است كه انسان توسّل به آن پيدا كند؛ چنان كه به دعاى آن حضرت توسّل مى‌شد. وكسى كه در قسم اوّل- دعاى پيامبر- اعتراف به جواز دارد ولكن در قسم دوّم- شخص پيامبر- اعتقاد به ممنوعيّت داشته باشد، او بين دو امر متلازم فرق گذاشته است واين نوع از توسّل را رواياتى كه از سنّت پيامبر (ص) به سند صحيح نقل شده است وبزرگان اهل حديث نيز به صحتشان اعتراف دارند، تأييد مى‌كند[١].

و: توسّل به حقّ صالحان وحرمت ومنزلت آنان‌

با بررسى سيره مسلمانان، مى توان موارد فراوانى از اين توسّل را مشاهده كرد.

مسلم، از معاذ بن جبل نقل مى‌كند:

«رسول خدا (ص) فرمودند: آيا مى‌دانى كه حقّ خدا بر بندگان چيست؟ گفت: خداوند ورسولش داناترند. فرمودند: حقّ خدا بر

[١] - ترمذى: ٥/ ٥٣١ كتاب الدعوات، باب ١١٩ شماره ٣٥٧٨، سنن ابن ماجه: ١/ ٤٤١ شماره ١٣٨٥؛ مسند احمد: ٤/ ١٣٨، ح ١٦٧٨٩.