شناخت سازمان تجارت جهانى - ايروانى، محمد جواد - الصفحة ١ - وظايف
پيشگفتار
الف
سازمان تجارت جهانى دستاورد بيش از پنج دهه تلاش كشورهاى مختلف براى تأسيس نهادى به منظور نظام دادن به تجارت جهانى است. مقررات و قواعد اين سازمان نقش روزافزونى در توليد و توسعه كشورها پيدا كرده است. همچنين موافقتنامههاى بسيارى به امضاى كشورهاى مختلف رسيده است كه محور فعاليتهاى اين سازمان را تشكيل مىدهد. هدف عمده اين موافقتنامهها كمك به جريان آزادسازى تجارت و اطمينان دادن به كشورها در مقابل تغييرات ناگهانى سياستهاى تجارى است.
علاوه بر آن، حل و فصل منازعات و اختلافات بين اعضا نيز بخش مهمى از فعاليتهاى سازمان تجارت جهانى را تشكيل مىدهد.
اين كتاب در هفت فصل به منظور آشنايى بيشتر با تاريخچه و روند تغييرات و تكامل و به طور كلى فعاليتهاى اين سازمان تنظيم شده است.
فصل اول مبانى، اهداف اصلى تشكيل سازمان تجارت جهانى، اصول سيستم بازرگانى، دورهاى برگزارشده مذاكرات تجارى، و تصميمات كليدى هر دور را تشريح مىكند.
فصل دوم مرورى است بر كليه موافقتنامههاى سازمان تجارت جهانى در حوزههاى كالا، خدمات، مالكيت فكرى و بررسى سياستهاى تجارى، شفافيت، ضد دامپينگ و ...
فصل سوم به نحوه حل و فصل اختلافات اعضا اختصاص دارد. فرايند رسيدگى به اختلافات، تشكيلات مربوط و زمانبندى رسيدگى و حل اختلاف از مباحث مهم اين فصل است.
ب
موارد خارج از موافقتنامهها و ذكر نمونههايى از آن، محور مطالب فصل چهارم كتاب است.
در فصل پنجم مطالبى راجع به موضوعات در دستور كار نشست دوحه قطر از جمله كشاورزى، خدمات، دسترسى به بازار، تجارت، دارايىهاى فكرى، روابط بين تجارت و سرمايهگذارى، شفافيت در مداخلات دولت و تسهيل تجارت، اقتصادهاى كوچك، تجارت و انتقال فنآورى كه عموما مورد تأييد كشورهاى در حال توسعه هستند، آمده است.
در فصل ششم مرورى كلى به سازمان و كميتههاى همكاريهاى فنى و برخى موضوعات موردى مىشود.
در فصل هفتم نيز با تشكيلات و سطوح تصميمگيرى سازمان تجارت جهانى آشنا مىشويم. در حاشيه تشكيلات رسمى، گروهبندىهايى نيز وجود دارد كه در اين فصل هويت گروههاى عمده آن تشريح مىشود.
گرچه منابعى شامل موضوعات و محورهاى فعاليت يا مقاطعى خاص از فعاليتهاى سازمان تجارت جهان گاه به صورت كلى و يا موردى وجود دارد، اما مزيت كتاب حاضر در بسنده بودن آن براى معرفى كامل و اجمالى نحوه شكلگيرى، تاريخچه و فعاليتهاى سازمان تجارت جهانى است.
لازم به ذكر است كه اين كتاب چاپ كامل و به روز از كتاب تجارت در آينده سال ١٩٩٩ آن سازمان است كه به خوبى به صورت جامع كليه مسائل و جنبههاى حادثشده در طول اين مدت را نيز دربر گرفته است.
مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى بازرگانى
ج
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه مترجم چ
شناسنامه سازمان تجارت جهانى خ
فصل اول: مبانى ١
١- سازمان تجارت جهانى چيست؟ ٣
٢- اصول نظام بازرگانى ٦
٣- موضوع تجارت آزاد ١٣
٤- سالهاى حيات گات: از هاوانا تا مراكش ١٦
٥- دور اروگوئه ٢٤
فصل دوم: موافقتنامهها ٣١
١- نگاه كلى: يك راهنما ٣٣
٢- تعرفهها: تثبيت بيشتر تعرفهها و تعرفههاى نزديك به صفر ٣٦
٣- كشاورزى: بازارهاى منصفانهتر براى كشاورزان ٣٩
٤- استانداردها و ايمنى ٤٦
٥- منسوجات: بازگشت به مسير اصلى ٤٩
٦- خدمات: مقرراتى براى رشد و سرمايهگذارى ٥٣
٧- دارايى فكرى: حمايت و اجرا ٦٣
ت
٨- ضد دامپينگ، يارانهها و حفاظتها: رويداداهاى پيشبينىنشده و غيره ٧٢
٩- موانع غير تعرفهاى: تشريفات ادارى، كاغذبازى و غيره ٨١
صدور مجوز واردات: شفافيت در روشها ٨١
مقررات ارزشگذارى كالا در گمركات ٨٢
بازرسى قبل از حمل: بررسى بيشتر در مورد واردات ٨٣
قواعد مبدأ: ساخت ... كجا؟ ٨٤
اقدامات سرمايهگذارى: كاهش بىنظمىهاى تجارى ٨٥
١٠- موافقتنامههاى جمعى: منافع اقليت ٨٦
١١- بررسى سياست تجارى: تضمين شفافيت ٨٩
فصل سوم: حل و فصل اختلافات ٩٣
١- يك دستاورد ويژه ٩٥
٢- فرآيند كار در هيئت رسيدگى ١٠٣
مطالعه موردى: جدول زمانبندى در عمل ١٠٣
فصل چهارم: حركت ميانبر و موضوعات جديد ١٠٧
١- منطقهگرايى: دوستان يا رقيبان ١٠٩
٢- محيط زيست: چشماندازى جديد و گسترده ١١٢
٣- سرمايهگذارى، رقابت، خريد كالا، رويههاى سادهتر ١٢٧
٤- تجارت الكترونيكى ١٢٩
٥- استانداردهاى كار: موضوعى شديدا بحثبرانگيز ١٣٠
فصل پنجم: دستور كار نشست دوحه ١٣٣
موضوعات و امور مرتبط با اجرا (پاراگراف ١٢) ١٣٥
كشاورزى (پاراگراف ١٣ و ١٤) ١٤١
ث
خدمات (پاراگراف ١٥) ١٤٢
دسترسى بازار براى محصولات غير كشاورزى (پاراگراف ١٦) ١٤٣
جنبههاى تجارى حقوق دارايى فكرى(TRIPs) (پاراگراف ١٧ تا ١٩) ١٤٤
روابط بين تجارت و سرمايهگذارى (پاراگراف ٢٠ تا ٢٢) ١٤٧
تعامل بين تجارت و سياست رقابتى (پاراگراف ٢٣ تا ٢٥) ١٤٨
شفافيت در خريدهاى دولتى (پاراگراف ٢٦) ١٤٩
تسهيل تجارى (پاراگراف ٢٧) ١٤٩
مقررات:WTO ضد دامپينگ و يارانهها (پاراگراف ٢٨) ١٥٠
مقررات:WTO موافقتنامههاى تجارت منطقهاى (پاراگراف ٢٩) ١٥٠
تفاهمنامه حل و فصل اختلافات (پاراگراف ٣٠) ١٥١
تجارت و محيط زيست (پاراگراف ٣١ تا ٣٣) ١٥٢
تجارت الكترونيكى (پاراگراف ٣٤) ١٥٥
اقتصادهاى كوچك (پاراگراف ٣٥) ١٥٦
تجارت، بدهى و تأمين مالى (پاراگراف ٣٦) ١٥٦
تجارت و انتقال فنآورى (پاراگراف ٣٧) ١٥٦
همكارى فنى و ظرفيتسازى (پاراگراف ٣٨ تا ٤١) ١٥٧
كشورهاى با حداقل توسعهيافتگى (پاراگراف ٤٢ و ٤٣) ١٥٨
رفتار ويژه و متفاوت (پاراگراف ٤٤) ١٥٩
كنكون ٢٠٠٣ ١٦٠
فصل ششم: كشورهاى در حال توسعه ١٦١
١- مرور كلى ١٦٣
٢- كميتهها ١٦٣
٣- همكاريهاى فنى سازمان تجارت جهانى ١٦٨
٤- برخى از موضوعات مطرحشده ١٦٩
ج
فصل هفتم: تشكيلات ١٧٣
١- به هر حالWTO متعلق به كيست؟ ١٧٥
٢- عضويت، اتحاد و ديوانسالارى ١٨٣
٣- دبيرخانه و بودجهWTO ١٨٩
٤- سياستهاى خاص ١٩١
كشورهاى عضو و ناظر درWTO در آوريل ٢٠٠٣ ١٩٥
علائم اختصارى(Abbreviations) ١٩٩
نشانى وب سايت(On the Website) ٢٠١
اطلاعات مربوط به چاپ سوم ٢٠٢
چ
مقدمه مترجم
شتاب جهانى شدن در حوزههاى مختلف، ضرورت آگاهى و شناخت كامل از بزرگترين نهاد تأثيرگذار بر شئونات مختلف زندگى جوامع را اجتنابناپذير ساخته است.
در ايران نيز درباره اينكه الحاق به سازمان تجارت جهانى سكوى جهش اقتصادى است يا پرتگاه سقوط، نظرات متفاوتى وجود دارد. فرايند تحولات اقتصادى و تجارت در جهان، ضرورت تطبيق هوشمندانه شرايط كشور با سازوكارهاى اقتصادى حاكم بر جهان را ايجاب كرده و نياز به برنامهاى خردمندانه براى اصلاح: ساختار توليد، قوانين و مقررات، ساختار تسهيلات اعتبارى، به روز كردن فنآورى و توسعهبخش مالى به سود توليد و اقتصاد ملى را الزامى نموده است. با اين رويكرد آسيبهاى حضور در سازمان تجارت جهانى به حداقل رسيده و مىتوان از امتيازات الحاق بهرهمند شد.
بدين منظور مطالعه بخشهاى مختلف اقتصادى، چگونگى آگاهى و دستيابى به مزيتهاى نسبى را آشكار كرده و برنامه رقابتى نمودن توليد در بخشهاى مختلف بايستى با توجه به مقررات و شرايط رقابت در عرصه بينالمللى، صورت پذيرد. بنابراين ضرورت آگاهى از سازوكارهاى جهانى تجارت براى سياستگذاران توسعه، متوليان توليد و بازرگانى و ... بيش از هر زمان ديگر مورد نياز است. در حال حاضر، منابع و كتابهاى مختلفى به زبانهاى خارجى در زمينه برخى از حوزههاى فعاليت سازمان تجارت جهانى در اختيار است. البته در كشور ما هنوز اين منابع در حد لازم وجود
ح
ندارد.
كتاب حاضر كه از آخرين انتشارات سازمان تجارت جهانى درباره آشنايى با سازمان مذكور است، منبعى معتبر و داراى مطالب سودمند و كاربردى براى محققان، دانشجويان درس سازمانهاى اقتصادى بينالمللى، متوليان تجارت و دستاندركاران توليد است كه اميدوارم مورد استفاده علاقهمندان اين گونه مباحث قرار گيرد.
اين كتاب نسخه كاملتر و تجديد نظر شده نسخه قبلى تحت عنوان تجارت در آينده است كه توسط اينجانب ترجمه و در تاريخ بهمن ١٣٨١ توسط مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى بازرگانى منتشر گرديد و آخرين مذاكرات و تصميمات در مورد رويدادهاى بخش كشاورزى، خدمات، دارايىهاى فكرى، روابط بين تجارت و سرمايهگذارى، اقتصادهاى كوچك و انتقال فنآورى را دربر مىگيرد.
لازم است از مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى بازرگانى و آقاى مسعود طارم سرى به جهت ويرايش دقيق فنى ترجمه تقدير و از آقاى على پارسايى جهت تحرير اين كتاب سپاسگزارى نمايم. همچنين از همكاران شركت چاپ و نشر بازرگانى كه امكان چاپ اين اثر را به بهترين نحو فراهم نمودهاند نيز تشكر مىگردد.
در پايان اميدوار است كه خوانندگان محترم از نقطه نظرات و انتقادات خود اينجانب را بهرهمند سازند.
محمد جواد ايروانى
د
شناسنامه سازمان تجارت جهانى(WTO)
محل: ژنو- سوييس
تأسيس: اول ژانويه ١٩٩٥
پيدايش به وسيله: مذاكرات دور اروگوئه
اعضا: ١٤٦ كشور (تا تاريخ چهارم آوريل ٢٠٠٣)
بودجه: ١٥٤ ميليون فرانك سوييس جهت سال ٢٠٠٣
دبيرخانه: پانصد نفر
رييس: سوپاچاى پانيچ پاكدى (مدير كل)
وظايف:
* اداره موافقتنامههاى بازرگانى سازمان تجارت جهانى(WTO)
* برگزارى گردهمايى براى مذاكرات بازرگانى
* حل و فصل و اداره اختلافات بازرگانى
* نظارت بر سياستهاى بازرگانى ملى
* كمكهاى فنى و آموزشى به كشورهاى در حال توسعه
* همكارى با ساير سازمانهاى بينالمللى
چاپ سوم سال ٢٠٠٣ ميلادى
چاپ دوم با عنوان «تجارت در آينده» توسط سازمان تجارت جهانى منتشر شده است.
اداره اطلاعات و روابط رسانهاى
١٠٠٣، ٢٠٠٠١، ٢٠٠٠، ١٩٩٥WTO
خ
اولين قدم گفتگو است. اساسا سازمان تجارت جهانى جايى است كه دولتهاى عضو گردهم مىآيند و تلاش دارند كه مسائل مربوط به تجارت را حل و فصل كنند. قلب اين سازمان را موافقتنامههاى آن تشكيل مىدهد، كه حاصل مذاكرات اعضا است و توسط ملل تجارتكننده دنيا امضا شده است.
اما سازمان تجارت جهانى فقط براى آزادسازى تجارت نيست. در شرايط زيادى مقررات آن از محدوديتهاى تجارى حمايت مىكند، مثلا حمايت از مصرفكنندگان يا جلوگيرى از گسترش بيمارى.