دوره ها و پيشگامان بيدارى اسلامى معاصر - اراکی، محسن - الصفحة ٢٩ - پيشگفتار
مىشد. همچنين طى اقامت در آنجا مباحث ارزشمندى درباره حكومت اسلامى تحرير كردند كه تأثير ژرفى بر علما و فقهاى روشن بين به جاى گذاشت. ايشان انديشه انقلاب را با وى گرفتند و از همين انديشه حركت خود را آغاز كردند.
نويسنده هر يك از مراحل سهگانهاى را كه در پژوهش خود مطرح ساخته است، با پيگيرى شرايط زندگى، طرحهاى انقلابى و مهمترين دستاوردهاى پيشگام، رهبر و جلودار هر مرحله، مطرح مىسازد و با ديدى انتقادى نسبت به آن دستاوردها، موضع خود را مشخص مىسازد. اين ديد در هر مورد نسبت به ديگرى تفاوتهايى به اين شرح دارد:
الف) به نظر نويسنده مهمترين دستاوردهاى سيد جمالالدين اسدآبادى مشهور به افغانى شامل موارد زير است:
\* گستراندن آگاهى و روشنگرى در ميان امت اسلامى؛
\* درهم شكستن موانع طايفهاى، فرقهاى و ملى؛
\* فراخوانى پيگير براى رهايى از استعمار و وابستگى.
وى سپس به مهمترين جنبههاى منفى اقدامات سيد جمالالدين اسدآبادى اشاره مىكند و به ويژه از آمدوشدهاى فراوان او از شهرى به شهر ديگر- به دليل تعقيب و گريزها- ياد مىكند. از نظر نويسنده اين امر باعث شده بود، پيوند او با مردم به اندازه كافى مستحكم نباشد و زندگىاش از نظر بسيارى از معاصران به ويژه در