چهار كتاب اصلى علم رجال - خامنهاى، سيد على - الصفحة ٨ - تاريخچه و سير اجمالى اين علم تا دوره شيخ و نجاشى

اكرم- صلى اللّه عليه و آله- را كه در جنگهاى على- عليه السلام- شركت داشته و به همراهى آن حضرت جنگيده‌اند، در كتابى گردآورد و ظاهرا وى نخستين كسى بود كه در رجال، كتاب نوشت. شيخ طوسى در الفهرست از اين كتاب به نام تسميه من شهد مع امير المؤمنين- عليه السلام- الجمل و صفين و النهروان من الصحابة- رضى الله عنهم ياد كرده و سند خود را بدان ذكر نموده است.

در قرن سوم هجرى براثر شيوع كتب حديث و رواج اصول و مصنفات اين علم، فن رجال نيز بالتبع رونق گرفت و كتب بالنسبه زيادى در اين فن تدوين و تأليف شد كه برخى از آنها تاكنون موجود است و از آثار گرانبهاى شيعه در اين علم به شمار مى‌رود. از آن جمله است: كتاب طبقات الرجال تأليف احمد بن ابى عبد الله برقى‌[١] كه نسخه ناقصى از آن تاكنون باقى‌


[١] . الذريعه( ج ١٠، ص ٩٩ و الاسناد المصفى ص ٧٩) آنچه درباره مؤلف اين كتاب گفته شد، نظر علامه تهرانى است در كتاب ارجمند و معروف الذريعه و هم در رساله مشيخه ايشان كه به الاسناد المصفى معروف است. و او نيز در اين نظر، دنباله‌رو نجاشى و شايد بعضى ديگر از ائمه رجال است. گروه ديگرى اين كتاب را به پدر وى، ابو عبد الله محمد بن خالد البرقى، منسوب كرده‌اند. ولى محقق رجالى، معاصر شيخ محمد تقى شوشترى، صاحب كتاب قاموس الرجال، اين هر دو قول را مردود شمرده و مؤلف طبقات الرجال را به قرينه طبقه روايتى، عبد الله بن احمد البرقى- از مشايخ روايت كلينى- يا احمد بن عبد البرقى- از مشايخ صدوق ثانى- دانسته و باز در ميان اين دو احتمال، دومين را به صواب نزديكتر شمرده است. براى تفصيل ر. ك. قاموس الرجال، ج ١، ص ٣١- ٣٢.