چهار كتاب اصلى علم رجال - خامنهاى، سيد على - الصفحة ٣٩ - نحوه انتخاب و تلخيص شيخ

عامه و خاصه بوده و شيخ، عامه را از آن اسقاط كرده و كتاب اختيار را به ترجمه رجال شيعه اختصاص داده است. ولى با توجه به اينكه در نسخه موجود اختيار نام جمعى از رجال عامه نيز هست، خطاى اين گمان آشكار مى‌گردد. تحقيق آن است كه كتاب كشى نيز مانند بسيارى از كتابهاى رجالى ديگر، از قبيل فهرست شيخ و فهرست نجاشى، در ترجمه شيعيان و هم غيرشيعيانى كه براى شيعه و از ائمه ايشان روايت كرده‌اند نوشته شده است. ازاين‌روست كه در كتاب اختيار به نام كسانى چون محمد بن اسحق و محمد بن المنكدر و عمرو بن خالد و ...

برمى‌خوريم كه غيرشيعه ولى راوى از ائمه شيعه‌اند.

گمان غالب آن است كه تلخيص و انتخاب شيخ، پيش از آنكه متوجه رجال مذكور در كتاب باشد، ناظر به رواياتى است كه در زير نام هريك از رجال ذكر شده است. به فرض آنكه بپذيريم كه شيخ جمعى از ترجمه‌شدگان اصل كتاب كشى را به دليلى اسقاط كرده، قابل قبولتر آن است كه در ميان احاديثى كه كشى به مناسبت نام ترجمه‌شدگان آورده، بعضى از حيث سند يا از حيث ارتباط به شخص مترجم، به نظر شيخ، مخدوش رسيده و وى همانها را اسقاط يا تصحيح كرده است. و اين از هر احتمال ديگرى در مورد چگونگى تلخيص و انتخاب شيخ به نظر نزديكتر و به مقام شيخ و كشى برازنده‌تر است.

از برخى قراين مى‌توان حدس زد كه شيخ در كتاب اختيار همه رجال مورد وثوقى را كه در اصل كتاب كشى نام‌