اين كتاب از گرانبهاترين آثار كهن شيعى در فن رجال و از كتابهاى مورد اعتماد علماى اين فن است. چنانكه در آغاز اين گفتار ياد شد، «فهرست» اصطلاحا بر كتبى كه در آن از صاحبان «اصول» و «مصنفات»[١] نام برده شود اطلاق مى‌گردد و قدماى علم رجال غالبا فهرستهايى داشته‌اند كه در آنها فقط به معرفى بعضى از مؤلفان شيعه يا معرفى مؤلفان كتب موجود نزد خود ايشان بسنده مى‌شده است، مانند: فهرست زرارى و فهرست ابن عبدون.

نخستين كسى كه در اين رشته به تفصيل كتاب نوشت ابو الحسين احمد بن حسين بن عبيد الله غضائرى، رجالى معروف شيعه و معاصر شيخ طوسى و نجاشى، بود كه دو كتاب فراهم آورد يكى در اصول و ديگرى در مصنفات. ولى متأسفانه اين دو كتاب به نسلهاى بعد نرسيد، چنانكه از پيش ياد كرديم.

از لحن كلام شيخ طوسى در مقدمه الفهرست آنجا كه در مقدمه كتابش از اصرار شيخ فاضل و هم از بيان شيخ نجاشى- معاصر و همدوره عاليقدر شيخ كه او نيز كتابى در همين موضوع تأليف كرده- سخن مى‌گويد، برمى‌آيد كه انگيزه اين هر دو دانشمند همعصر و عاليقدر همان خالى بودن زمينه اين كار و فقدان كتاب جامع و مشبعى در اين رشته بوده است.

[١] . توضيحى درباره اصول و مصنفات و فرق ميان اين دو اصطلاح در پانوشت شماره ٢٣ گذشت.