است بر نام آن عده از صحابه رسول اكرم- صلى اللّه عليه و آله- كه از على- عليه السلام- روايت كرده‌اند، يا كتاب ابن زيدويه‌[١] در حالات زنان راوى آل ابيطالب (من روى من نساء آل ابيطالب) و كتابهاى ديگرى كه برخى از آنها را نام خواهيم برد.

تاريخچه و سير اجمالى اين علم تا دوره شيخ و نجاشى‌

اين علم از ديرباز، يعنى از نخستين قرنهاى طلوع اسلام، مورد توجه مسلمين قرار داشته و به‌تدريج با افزايش نيازى كه بدان احساس مى‌شده، دامنه آن گسترش يافته است.

اگر علم رجال را به همان عموميت كه گذشت، تعريف كنيم، يعنى دايره آن را تا شرح حال‌نويسى (رشته تراجم) توسعه دهيم، سابقه اين علم به نيمه اول قرن نخستين مى‌رسد، زيرا در حدود سال ٤٠ هجرى‌[٢] عبيد الله بن ابى رافع، كاتب امير المؤمنين على- عليه- السلام- نام آن عده از اصحاب رسول‌

[١] . اين كنيه در برخى از مدارك« ابن ريدويه» به آراء مهمله و در برخى ديگر« ابن رويدة» ضبط شده و آنچه در متن آمده به نقل از الفهرست شيخ طوسى است و به‌هرحال منظور، على بن محمد بن جعفر بن عنبسة الحداد العسكرى است.