چهار كتاب اصلى علم رجال - خامنهاى، سيد على - الصفحة ٣٢ - انتساب كتاب به شيخ طوسى

كتاب- الرجال، كثير العلم، و فيه اغلاط كثيرة»[١] و هم از اينكه شيخ طوسى دست به پيراستن آن زده، مى‌توان نتيجه گرفت كه نسخه صحيح و متقن كتاب مزبور حتى به شيخ و نجاشى نيز نرسيده يا آنكه خود در اصل كتابى پرخطا بوده است و اين نيز خود مى‌تواند عاملى محسوب شود براى متروك شدن اصل اين كتاب پس از اختيار شيخ.

مؤلف كتاب قاموس الرجال معتقد است كه منظور نجاشى از جمله «و فيه اغلاط كثيرة» آن است كه اصل كتاب داراى اشتباه در مطالب بوده، نه اينكه بعدها از طرف نسخه‌برداران و كاتبان، تصحيف و خطا بدان راه يافته است. و آنگاه خود محقق مزبور چنين اظهارنظر مى‌كند كه: اين قضاوت نجاشى بى‌پايه است چه، اشتباهات موجود در كتاب كشى چندان فاحش است كه گمان انتساب آن به كسى چون كشى نمى‌رود،[٢] و اين اظهارنظر از محقق نامبرده جاى بسى شگفتى است. چه با قبول اين فرض كه نسخه اصل كتاب كشى در دست نيست، از كجا مى‌توان فاحش بودن يا نبودن خطاهاى آن كتاب را دانست و سنجيد و نسبت به امكان يا عدم امكان انتساب آنها به كشى نظر داد؟ به عبارت ديگر، سخن از خطاهاى كدام كتاب است؟

كتاب اختيار الرجال؟ يعنى كتابى كه از صافى تحقيق و تنقيح شيخ طوسى خارج شده و بالطبع نجاشى را درباره آن چنين‌


[١] . فهرست نجاشى، چاپ تهران، مركز نشر كتاب، ص ٢٨٨.