چهار كتاب اصلى علم رجال - خامنهاى، سيد على - الصفحة ٢٠ - آغاز و انگيزه تدوين هريك از رشتههاى علم رجال

پس از مرگ ناگهانى وى، تنها نسخه اين دو كتاب عزيز و ارزشمند به دست يكى از بازماندگانش تلف شد و اين اثر بزرگ كه اگر باقى مى‌ماند، بى‌گمان از سرمايه‌هاى رجالى شيعه محسوب مى‌گشت، به نسلهاى بعد نرسيد.[١]

انگيزه تدوين فهرست را از آنچه شيخ نجاشى در مقدمه فهرست معتبر و مبسوط خود، كه به «رجال نجاشى» اشتهار يافته است، ذكر كرده مى‌توان به‌دست آورد. وى چنين مى‌نويسد:

فانى وقفت على ما ذكره السيد الشريف- اطال اللّه بقائه و ادام توفيقه- من تعيير قوم من مخالفينا انه لا سلف لكم و لا مصنف. و هذا قول من لا علم له بالناس و لا وقف على اخبارهم و لا عرف منازلهم و تاريخ اخبار اهل العلم و لا لقى احدا فيعرف منه ...

به گمان نزديك به يقين، لااقل نيمى يا بخش مهمى از


[١] . الفهرست، ص ٢٤. مؤلف قاموس الرجال معتقد است كه اين دو كتاب تلف نشده و پس از خود او به نجاشى رسيده است و بر اين ادعا دلايلى نيز از گفته‌هاى نجاشى اقامه مى‌كند كه به هيچ صورت قادر بر تأييد اين نظر نيستند. ر. ك.

قاموس، ج ١، ص ٢٩١ و ٢٩٢.