انگيزه ديگر مؤلفان كتابهاى رشته فهرست نيز همين است كه در عبارت بالا بدان اشاره شده، يعنى معرفى سلف شيعه و بازشناساندن آثار گرانبهاى آنان در علوم و فنون مختلف و پاسخ به طنز و ايراد آن دسته از مخالفان كه از اين آثار بيخبر مى‌بوده‌اند و شيعه را به نداشتن اثر و سابقه علمى، قدح مى‌كرده‌اند.[١]

در اواخر قرن دوم و اوايل قرن سوم، به نام مشيخه ابن محبوب (متوفا به سال ٢٢٤) برخورد مى‌كنيم كه از كتابهاى معروف رجالى است و ابو جعفر اودى‌[٢] آن را به‌ترتيب نامهاى رجال، فصل‌بندى كرده است. بنابراين سابقه مشيخه كه يكى از رشته‌هاى علم رجال به معناى عام است، به سالهاى پيش از ٢٢٤ مى‌رسد.

در رشته تاريخ رجال نيز، در قرنهاى سوم و چهارم، كتابهايى همچون تاريخ الرجال تأليف احمد بن على عقيقى (پدر) و غيره نوشته شده كه نام آنها در كتب فهرست مضبوط است.[٣]

[١] . در گفتار ابن شهرآشوب در مقدمه كتاب معالم العلماء- آنجا كه سخن غزالى را در مورد نخستين كتاب در اسلام نقل مى‌كند و سپس آن را رد مى‌نمايد و نخستين كتابها را به على، عليه السلام، و سپس به سلمان و ابوذر و اصبغ و ... نسبت مى‌دهد- نيز مى‌توان نشانه‌اى از همين انگيزه فرقه‌اى مشاهده كرد.