از آنچه گفتيم روشن مى‌شود كه گفته سيوطى در كتاب الاوائل كه نخستين مؤلف در علم رجال، شعبة بن الحجاج- از ائمه اهل سنت و متوفا به سال ١٦٠- است،[١] به حقيقت و تحقيق مقرون نيست، چه همان‌طور كه دانستيم فن رجال در قرن نخستين سرآغاز گرفته و بيشتر از يك قرن پيش از شعبه كتابى در اين رشته به وسيله عبيد الله بن ابى رافع فراهم آمده است.

نظير اين اشتباه و بسى فاحشتر از آن، از نويسنده ارزشمند معاصر مصرى، شيخ محمد ابو زهره، در كتاب مغتنم و مفيدش الامام الصادق سرزده كه بى‌گمان ناشى از عدم تتبع كافى در مصادر و مآخذ شيعى است نه از گرايشهاى فرقه‌اى و تعصب‌آميز. وى كتاب فهرست شيخ طوسى را نخستين كتاب رجالى شيعه پنداشته و او را از اين رهگذر كه گشاينده راهى نو در افق فرهنگ شيعى است، مورد ستايش و تمجيد فراوان قرار داده است.[٢] اين قضاوت، نمايشگر بى‌دقتى در همين كتاب فهرست نيز هست. چه، شيخ خود در مقدمه كتاب مزبور به كتابهاى ديگرى در اين زمينه كه به وسيله علماى پيشين تأليف شده اشاره مى‌كند.

[١] . تأسيس الشيعة لفنون الاسلام، تأليف علامه سيد حسن صدر( متوفا به سال ١٣٥٤ قمرى) ص ٢٣٣. علامه نامبرده از آنجا كه به سهو القلم، وفات شعبه را ٢٦٠ ذكر كرده، وى را متأخر از ابن جبله پنداشته و عبد الله بن جبله را نخستين مؤلف علم رجال دانسته است.