چهار كتاب اصلى علم رجال - خامنهاى، سيد على - الصفحة ١٣ - تاريخچه و سير اجمالى اين علم تا دوره شيخ و نجاشى

كتاب رجال كلينى، محمد بن يعقوب، مؤلف كتاب معروف اصول كافى (متوفا به سال ٣٢٨ يا ٣٢٩)؛

رساله معروف ابو غالب زرارى به فرزندزاده‌اش در تراجم راويان آل اعين و ... كه يك‌بار به سال ٣٥٦ و بار ديگر پس از ١١ سال يعنى در سال ٣٦٧ نگارش يافته است؛

و از همه معروفتر كتاب معرفة الناقلين عن الائمة الصادقين، عليهم السلام‌[١] است، تأليف شيخ ابى عمرو محمد بن عمر بن عبد العزيز الكشى (متوفاى حدود نيمه قرن چهارم)[٢] كه خلاصه و منتخبى از آن به نام اختيار الرجال، در حال حاضر موجود و نسخ چاپى آن معروف و در دسترس است.

در حدود نيمه اول قرن پنجم هجرى، يعنى پس از گذشتن بيش از سه قرن از تأليف نخستين كتاب رجالى، اصول اربعه رجاليه يعنى چهار كتاب معروف و مورد استناد اين علم كه از تركيب و تصحيح و امتزاج كتب و مصنفات قبلى تشكيل شده بود به رشته تحرير درآمد و سرفصل تازه‌اى در تاريخچه اين علم گشوده گشت. اين چهار كتاب كه خوشبختانه در طول زمان از دستبرد حوادث مصون مانده و اصل آنها تا زمان حاضر باقى است و بعضى از آنها مكرر به طبع رسيده، عبارت است از:


[١] . درباره نام اين كتاب در بخش مربوط به« اختيار الرجال»، از اين مقال به تفصيل سخن گفته‌ايم.