چهار كتاب اصلى علم رجال - خامنهاى، سيد على - الصفحة ٢٩ - انتساب كتاب به شيخ طوسى

طاووس) در كتاب فرج المهموم از نسخه‌اى از اين كتاب ياد مى‌كند كه به خط خود شيخ در آن چنين نوشته بوده است:

«هذه الاخبار اختصرتها من كتاب الرجال لابى عمرو محمد بن عمر بن عبد العزيز، و اخترت ما فيها»[١] و اين گفته به صراحت دليل آن است كه كتاب موجود برگزيده شيخ طوسى است نه اصل كشى.

شيخ در الفهرست كتابى به نام اختيار الرجال را به خود نسبت داده و در شمار آثار علمى خود شمرده است،[٢] و از روزگار پس از شيخ تاكنون همواره اين نام را با همين كتاب مورد بحث منطبق مى‌دانسته‌اند و اثرى از كتاب ديگرى بدين نام نيست.

در مواردى شيخ نجاشى، صاحب فهرست معروف و معاصر شيخ طوسى، موضوعى را از كتاب كشى نقل مى‌كند كه در كتاب موجود كنونى از آن نشانى نيست،[٣] و اين دليل است بر آنكه نسخه اصلى كتاب كشى، كه در روزگار نجاشى در دسترس و مورد استناد وى بوده، غير از كتاب اختيار كنونى است و كتاب موجود انتخاب و ملخصى از كتاب كشى است، نه اصل آن.[٤]

به‌هرحال، جاى ترديد نيست كه آنچه به عنوان «رجال كشى» از چند قرن پيش تاكنون در دست است، چيزى‌


[١] . فرج المهموم، چاپ نجف، ص ١٣٠.