دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨٦ - ٢ - ٢ تدوين آثار انتقادى و گاه مغرضانه

و پژوهش در موضوع مهدويت در دوره معاصر دارد.

ناگفته نماند كه در ميان اين جمع انبوه، آثار علمى و پژوهشى فراوان نيستند؛ بلكه غالب اين آثار را نوشته‌هاى ترويجى و عمومى تشكيل مى‌دهند. ضمناً در اين شمارش و سنجش، مبنا بر «كتاب» بوده و مقالات، استقصا و شمارش و گزارش نشده‌اند.

٢- ٢. تدوين آثار انتقادى و گاه مغرضانه‌

از نيمه قرن چهاردهم هجرى (ح ١٣١٠ ش) به بعد، كتاب‌هايى در نقد مهدويت يا فرهنگ مهدوى شيعه نگارش يافته كه بيشتر تحت تأثير شرايط سياسى- اجتماعى جهان صورت گرفته است. ادّعاهاى مهدويت در دوره معاصر، ظهور سلفى‌گرى جديد در حجاز و نيز حركت‌ها و جنبش‌هايى كه درسودان، مكّه و ... شكل گرفته، بستر عمده شكل‌گيرى اين آثار بوده است. برخى از اينها نگاه تاريخى دارند و برخى ديگر، نگاه تاريخى- حديثى.[١] اينك به معرفى عمده‌ترين آنها مى‌پردازيم.

١. رجعت، محمّدحسن شريعت سنگلچى تهرانى (١٢٧١- ١٣٢٢ ش)، تهران:

دار التبليغ، ١٣٢٠ ش، دوم، ٦٨ ص.

چاپ نخست كتاب، در آغاز سال ١٣١٥ ش (١٣٥٥ ق/ ١٩٣٦ م) در تهران در مجموعه «بيانات مُصلح كبير» منتشر شده است. مؤلّف، احاديث رجعت (بازگشت مردگان در آخر الزمان) را از منابع حديثى و تفسيرى و كلامى شيعه، اخذ و به نقد رجالى و محتوايى آنها مى‌پردازد و در نقد محتوايى نيز عمدتاً بر قرآن و دليل عقل‌

[١]. گفتنى است به نقدهاى جامعه‌شناختى و آسيب‌شناسانه‌اى كه برخى روشن‌فكران معاصر( محمّدرضا حكيمى، على شريعتى، عبدالكريم سروش و...) ذيل عنوان« انتظار پويا( فعال)» و« انتظار ايستا( منفعل)» و موارد مشابه مطرح كرده‌اند، به دليل آن كه اساساً در خدمت به باور مهدى شيعى شكل گرفته‌اند، نخواهيم پرداخت.