دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٣٩ - الف - آثار موجود

اين كتاب، بارها به چاپ رسيده و نسخه‌هاى فراوان و چندين ترجمه فارسى دارد.[١] در كتاب‌خانه‌هاى ايران حد اقل ١١٥ نسخه خطّى از اين اثر شناسايى شده است.[٢] شيخ صدوق در اين كتاب به غيبت پيامبران، روايات غيبت از چهارده معصوم، توقيعات، معمّرين و مسائل ديگر پرداخته است. كتاب، داراى ٥٨ باب است. شيخ صدوق در اين كتاب، تنها به نقل روايت اكتفا نكرده، بلكه در موارد بسيارى در ابتداى باب يا انتهاى آن توضيحاتى آورده است. علاوه بر آن در ابتداى كتاب، مقدّمه‌اى طولانى بيش از يك‌صد صفحه در مباحث امامت به صورت كلّى و پاسخ به شبهات نگاشته است.

٣. الغيبة، محمّد بن ابراهيم بن جعفر نعمانى (زنده در ٣٤٢ ق).[٣] از اين اثر در كتاب‌خانه‌هاى ايران ده نسخه خطّى شناسايى شده است.[٤] اين كتاب، بارها به چاپ رسيده و چندين ترجمه چاپ شده به زبان فارسى دارد.[٥] نويسنده، پانصد حديث در باره امام مهدى عليه السلام گرد آورده است. سال تأليف آن ٣٤٢ هجرى است.

[١]. كتاب‌نامه حضرت مهدى عليه السلام: ج ١ ص ٢٣٩- ٢٣٨ و ٢٧٣ و ٣٩٢ و ٣٩٣ و ٣٩٤ و ٤٠٤ و ٤٠٥ و ج ٢ ص ٦٠٥.

[٢]. رك: فهرستگان نسخ خطّى حديث و علوم حديث: ج ٢ ص ٣١٠.

[٣]. جواد على در كتاب المهدى المنتظر عند الشيعة الإثنى عشرية( ص ٢٤) وفات وى را ٣٢٨ ق، ذكر كرده است و در پايان‌نامه بررسى مسئله غيبت امام عصر در قرآن و حديث( ص ٢٠٢)، سال وفات وى حدود ٣٦٠ ق آمده است. در منابع كهن به هيچ يك از اين دو تاريخ، اشاره نشده و تفاوت نيز بسيار است. مؤلف پايان‌نامه( ص ٢٠٣، پاورقى ١) بر اساس عبارتى از نعمانى، سال تأليف كتاب را پس از ٣٣٥ ق مى‌داند.

[٤]. رك: فهرستگان حديث و علوم حديث: ج ٥ ص ١٣٢.

[٥]. كتاب‌نامه حضرت مهدى عليه السلام: ج ١ ص ٢٣٦- ٢٣٧ و ج ٢ ص ٥٣٨- ٥٣٧.