شعر، يكى از مهم‌ترين جلوه‌هاى فرهنگى جامعه‌هاى انسانى به شمار مى‌رود. شعر، دغدغه‌ها، مسئله‌ها، آرزوها و آرمان‌هاى جامعه را به نمايش مى‌گذارد. در پرتو اشعار يك جامعه مى‌توان تحوّلات فرهنگى آن را بررسى كرد. مسئله مهدويت كه يكى از عقايد مسلّم همه مسلمانان و يكى از مهم‌ترين دغدغه‌هاى پيروان اهل بيت عليهم السلام پس از آغاز غيبت امام مهدى عليه السلام است از اين قاعده مستثنا نيست. در اين نوشته- كه به عنوان مدخل و درآمدى بر اشعار مهدويت نگارش شده- تلاش مى‌شود در نگاهى اجمالى، شعر مهدوى در طىّ قرون متمادى بررسى شود. مباحث اين نوشتار در قالب سه مبحث ارائه مى‌گردند:

١. پيشينه تاريخى و گزارش كمّى اشعار مهدوى؛

٢. گزارش مضمونى و محتوايى اشعار؛

٣. تحولات شعر مهدوى.

١. پيشينه تاريخى شعر مهدوى‌

نزديك به ربع قرن است كه كتاب‌هايى در گردآورى اشعار مربوط به مهدى عليه السلام تدوين مى‌شود. براى پى بردن به پيشينه تاريخى شعر مهدوى و نيز اطلاع از كميت اين اشعار نخست به معرفى چهار اثر در اين زمينه مى‌پردازيم:[٢]

[١]. به قلم پژوهشگر ارجمند، حجة الاسلام و المسلمين مهدى مهريزى.

[٢]. برخى از آثار ديگر در زمينه شعر مهدوى عبارت اند از:

يك. خوشه‌هاى طلايى، به اهتمام: محمد على مجاهدى( پروانه)، قم: مسجد مقدس جمكران، ١٣٦٨ ش. اشعار گردآورى شده در اين كتاب، در چهار قالب شعرى تقسيم‌بندى شده است: غزل‌ها( ٩٤ شعر از ٤٧ شاعر)، قصايد( ٥١ شعر از ٣٥ شاعر)، مثنويات( ٩ شعر از ٩ شاعر) ساير قالب‌ها( ١٦ شعر از ١٣ شاعر). مجموع اشعار گردآورى شده در اين اثر، ١٧٠ شعر و از حدود يكصد شاعر است. دو. سيماى مهدى موعود در آينه شعر فارسى، محمد على مجاهدى( پروانه)، ١٣٨٠، قم: مسجد جمكران. اين كتاب از هفت بخش تشكيل شده است: بخش‌هاى اول و دوم، كلياتى درباره شعر آيينى و مناقبى است. بخش سوم، اشاره‌اى به شعر مهدوى در ادوار تاريخى دارد. در بخش چهارم، مضمون‌ها و محتواى اشعار مهدوى را گزارش مى‌كند. بخش پنجم، با عنوان انواع شعر مهدوى، اين اشعار را از جهت محتوايى و ساختارى دسته‌بندى مى‌كند، و در آخرين بخش، نمونه‌هايى از اشعار را مى‌آورد. سه. آفتاب انتظار، بابك نيك‌طلب و سيامك نيك‌طلب، تهران: زيتون، ١١٩ ص، ١٣٨٠ ش. در اين كتاب ٨٩ شعر از ٧٩ شاعر گردآورى شده كه به ترتيب الفبايىِ نام شاعران تنظيم شده است. چهار. يار غايب از نظر، محمّد حجتى، قم: مسجد جمكران، ١٣٨٠ ش. در اين كتاب، اشعار فراوانى به زبان فارسى از شاعران دوره‌هاى مختلف انتخاب و گردآورى شده و در پنج بخش: غزليات، قصايد، مثنوى، مسمط، مخمس و اشعار نو تنظيم شده است. مجموع اشعار گردآورى شده در اين كتاب، ٣٢٤ شعر از حدود ٢٥٠ شاعر است.