دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٣ - ١ پيشينه تاريخى شعر مهدوى

مجلد عرضه خواهد شد كه جلد دهم، شامل نمايه‌ها و فهارس فنى خواهد بود.

تنظيم اين دانش‌نامه بر اساس زمان و تاريخ وفات شاعران است. در اين دو مجلد؛ مجموعاً ٢٤١ شاعر با ١٠٨٩ شعر (جلد اوّل شامل ١٢٣ شاعر و ٤٥٣ شعر، جلد دوم شامل ١١٨ شاعر و ٦٣٦ شعر) ارائه شده است.

اين آمار تا متولّدان سال ١٢٧٤ شمسى را در بر مى‌گيرد؛ يعنى اشعار شاعران اين يكصد سال هنوز در اين دو مجلد نيامده است. چنان كه نويسنده گفته، مجموعه اين دانش‌نامه بالغ بر ده مجلد است و اين آمار فقط مربوط به دو جلد است. با محاسبه اين كه جلد دهم به نمايه‌ها و فهارس اختصاص دارد، هفت جلد ديگر هنوز باقى‌مانده است. اگر ميانگين هر جلد را پانصد شعر بگيريم حدود سه هزار و پانصد شعر ديگر به زبان فارسى در موضوع مهدويت وجود دارد و با محاسبه اين دو جلد به حدود پنج هزار شعر بالغ مى‌شود.

اينك پس از معرفى اين آثار به تحليل پيشينه و كمّيت اشعار مى‌پردازيم:

پيشينه شعر فارسى در باره مهدى عليه السلام به قرن پنجم و شعر شاعرانى چون عنصرى بلخى (م ٤٣١ ق) و قطران تبريزى (م ٤٦٦ ق) برمى‌گردد.[١] در قرن‌هاى ششم تا سيزدهم شعر فارسى مهدوى با كُندى در شعر شاعرانى چون: رونى (م ٥٠٨ ق)، انورى (م ٥٨٥ ق)، خاقانى (م ٥٩٧ ق)، سنايى (م ٥٤٥ ق)، نظامى (م ٦١٤ ق)، عطار (م ٦٢٧ ق)، خواجوى كرمانى (م ٧٥٣ ق)، ابن‌يمين (م ٧٦٩ ق)، ابن‌حسام (م ٨٧٥ ق)، قاسم انوار (م ٨٣٧ ق)، فناى شيرازى (م ٩٢٥ ق)، اهلى شيرازى (م ٩٤٢ ق)، طالب آملى (م ١٠٣٦ ق)، فيض كاشانى (م ١٠٩١ ق)، ملا رفيع قزوينى (م ١١٠٥ ق)، جوياى كشميرى (م ١١١٨ ق)، و حزين لاهيجى (م‌

[١]. گفتنى است اشعار اين قرن در حدّ نام بردن از امام مهدى عليه السلام و تشبيه حاكمان زمان به ايشان است. از اين رو اين اشعار را در پيشينه آورده‌ايم، گر چه در گزارش و انتخاب اشعار از ذكر آنها صرف نظر شده است.