اصول فلسفه و روش رئالیسم ط-صدرا - علامه طباطبایی با مقدمه و پاورقی استاد مطهری - الصفحة ٨٤ - مقدمه

پیروی خود این مقاله فقط به بیان قسمتهایی می‌پردازیم که از مقدمات یا نتایج اصل فوق الذکر است.

در متن این مقاله با طرز مخصوصی که اختصاص به خود این مقاله دارد از ضرورت و امکان بحث شده و این طرز با آنکه متکی به مسائلی است که در مقاله ٧ گذشت و آن مسائل، مورد قبول قاطبه پیروان حکمت متعالیه است از لحاظ طرز استنباط مسائل ضرورت و امکان از مسائل وجود و بالاخص از «اصالت وجود» بی سابقه است و اختصاص به خود این مقاله دارد و از طرفی مطالب مختلفی که در این مقاله بیان شده خیلی در هم فشرده شده و از این رو ممکن است که طرز تحقیق مسائل ضرورت و امکان در این مقاله حتی برای آشنایان به این مسائل نامفهوم یا عجیب و غیر قابل قبول جلوه کند.

لهذا ما در این مقدمه مجموع مسائلی را که مطالب مقاله متکی به آنهاست و یا اشاره مختصری در متن مقاله به آنها شده به اضافه بعضی مسائل لازم دیگر توضیح کافی می‌دهیم و با توضیح مختصری که در پاورقی خود مقاله می‌دهیم مطالب به خوبی واضح خواهد شد.

این مقدمه مشتمل بر قسمتهای ذیل است:

(١). معنای ضرورت و امکان.

(٢). ضرورت و امکان معقول است نه محسوس.

(٣). آیا بحث از ضرورت و لا ضرورت نظام موجودات بحثی است علمی یا فلسفی؟

(٤). منشأ ضرورت و امکان.

(٥). قانون علّیت و معلولیت.

(٦). علت، ضرورت دهنده به معلول است (جبر علّی و معلولی).

(٧). نیازمندی معلول به علت در بقاء.

(٨). ضرورت بالذات و بالغیر.

(٩). ضرورت ذاتی منطقی و ضرورت ذاتی فلسفی.

١٠. توجیه نظام موجودات.

١١. «اصالت وجود» و ضرورت و امکان.

١٢. موجود معدوم نمی‌شود.