هم برای آنها تهیه کرده بودم، از تتمیم آن صرف نظر کردم و امیدوارم که خواننده محترم که تا کنون به لحن این مقالات کم و بیش آشنا شده است از خود متن مقاله بهره وافی و کافی ببرد؛ و البته اگر بنا بشود به همین ترتیب برای سایر مقالات پاورقی نوشته شود با در نظر گرفتن عوائق و موانعی که تا کنون برای اینجانب بوده و هست مدت زیادی وقت لازم خواهد بود که این مقالات به اتمام برسد. روی این جهت شاید برای مقالات بعدی تصمیم دیگری اتخاذ و ترتیب دیگری در نظر گرفته شود.

با آنکه دست یافتن به معماهای فلسفی منتهای آرزو و غایت اشتیاق غریزی انسان است و موفقیت در این راه اعماق وجدان و بطون ضمیر انسان را خرسند می‌سازد، غموض و پیچیدگی طبیعی مسائل فلسفی از یک طرف و جمود و خشکی آنها یعنی بر کنار بودن آنها از مداخله عواطف و احساسات و سر و کار داشتن با منطق و تعقل محض از طرف دیگر، موجب شده که فلسفه در نظر غالب اشخاص با یک قیافه عبوس و گرفته‌ای جلوه کند.

ولی تردیدی نیست که سبک نگارش و طرز تفهیم مطالب، عامل مهمی برای آسان کردن یا دشوار ساختن مطالب محسوب می‌شود و همان طوری که در مقدمه جلد اول یاد آور شدیم در این کتاب حتی‌الامکان سعی شده که مطالب، ساده و دور از اصطلاحات نامفهوم بوده و در خور فهم عموم اشخاصی باشد که آشنایی مختصری با فلسفه دارند.

حسن استقبال و مزید عنایتی که از طرف عموم علاقه‌مندان به معرفت نسبت به جلد اول شد می‌رساند که سعی ما به نتیجه رسیده است.

تذکر این نکته لازم است که می‌بینیم بسیاری گمان کرده‌اند که منظور اصلی این کتاب فقط انتقاد و ردّ فلسفه مادی است، لهذا ناچاریم که مجدداً در مقدمه این جلد یاد آور شویم که هدف و مقصد این کتاب، عالی‌تر از این است، و اگر مقصود فقط رد فلسفه مادی و بیان انحرافات ماتریالیسم دیالکتیک بود اینقدر به خود زحمت نمی‌دادیم و مباحث عمیق و دقیق فلسفه را طرح نمی‌کردیم. ما در همین دو مقاله به مباحث و مسائلی بر می‌خوریم که پیشروان فلسفه مادی بویی از آنها نبرده‌اند و