قضاوتهای شاعرانه دستخوش همین اختلافات است به خلاف قضاوتهای عقلانی و نظری که از نفوذ این عوامل آزاد است. شاعر تحت تأثیر احساسات ویژه و نیروی تخیل، کوهی را کاه و کاهی را کوه می‌بیند، در یک حال چیزی را در کمال حسن و زیبایی و در حال دیگر همان چیز را در نهایت زشتی و ناهنجاری می‌بیند و همچنین ...

مطابق نقل عروضی سمرقندی هنگامی که فردوسی هنوز شاهنامه‌ را پیش سلطان محمود نبرده بود و امید حمایت و مساعدت از او داشت این اشعار را در وصف سلطان غزنوی سرود:

چو کودک لب از شیر مادر بشست‌		ز گهواره «محمود» گوید نخست‌
به تن زنده پیل و به جان جبرئیل‌		به کف ابر بهمن به دل رود نیل‌
جهاندار محمود شاه بزرگ‌		به آبشخور آرد همی میش و گرگ‌

ولی پس از آنکه شاهنامه را پیش سلطان محمود برد و حاسدان سعایت کردند و گفتند «او مردی «رافضی» است و دلیل رافضی بودنش هم این است که در آغاز شاهنامه‌ از اهل بیت پیغمبر نام برده» و سلطان عنایتی به فردوسی نکرد فردوسی صد بیت در هجای شاه غزنوی سرود و بعدها در اثر خواهش «سپهبد شهریار» پادشاه طبرستان آن اشعار را محو کرد. این ابیات از آن جمله است:

پرستار زاده نیاید به کار		و گر چند باشد پدر شهریار
به تنگی نبد شاه را دستگاه‌		و گرنه مرا بر نشاندی به گاه‌
چو اندر تبارش بزرگی نبود		ندانست نام بزرگان شنود

[١]. کلمه «حقیقی» بر افکار و ادراکات نظری از آن جهت اطلاق می‌شود که هر یک از آنها تصویر یک امر واقعی و نفس‌الامری است و به منزله عکسی است که از یک واقعیت نفس‌الامری برداشته شده، و اما بر افکار و ادراکات عملی و اعتباری کلمه‌