انسان در اسلام - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٢٠ - محبت حقيقى , مجازى و دروغين در فلسفه و عرفان

الثانى مما يقتضيه استيلاء النفس الاماره و هو معين لها على استخدامها القوه العاقله و يكون فى الاكثر مقارنا للفجور والحرص عليه والاول بخلاف ذلك و هو يجعل النفس لينه شيقه ذات وجد ورقه منقطعه عن الشواغل الدنيويه معرضه عما سوى معشوقه جاعله جميع الهموم هما واحدا ولذلك يكون الاقبال على المعشوق الحقيقى اسهل على صاحبه من غيره فانه لايحتاج الاعراض عن اشياء كثيره واليه اشار من عشق و عف و كتم مات , مات شهيدا )

يعنى عشق انسانى به دو قسم حقيقى و مجازى تقسيم مى شود , عشق حقيقى به كمال وجودى باز مى گردد و در حيطه مجردات عقلى است و عشق مجازى به نفسانى و حيوانى منقسم مى شود

مبداء عشق نفسانى مشاكلت جوهرى نفس عاشق و معشوق است و بيشترين شگفتى و تحسين آن بر مدار شمائل [١] يعنى خلقيات و اوصاف و ملكات اخلاقى معشوق مى باشد

مبداء عشق حيوانى شهوت است كه در طلب لذت حيوانى مى باشد و بيشترين اعجاب آن متوجه صورت و خلقت معشوق و رنگ و خطوط اعضاء اوست

و مراد از عشق عفيف در كلام شيخ همان عشق نفسانى است زيرا عشق حيوانى موجب تسلط نفس اماره و كمك كننده نفس اماره