كه ظاهر آن دلالت دارد هيچ باطلى در اين كتاب شريف راه‌ندارد. بنابراين بايد صدق عنوان تحريف در مواردى را كه فرموده‌اند به اجماع مسلمين واقع شده است، منع كنند، اگر چه اين مطلب در تحريف معنوى مشكل به نظر مى‌رسد.

بعد از بررسى معانى مختلف تحريف به انواع آن مى‌پردازيم. از كلمات اهل فن استفاده مى‌شود كه تحريف داراى شش نوع است:

١- تحريف لفظى: مراد آن است كه نقصان يا زيادت يا تغيير و جابجايى در لفظ و كلمات به وجود آيد.

٢- تحريف معنوى: يعنى تفسير كلام به صور غير صحيح و به نحوى كه لفظ ظهور در آن ندارد. از اين قسمت به نام «تفسير به رأى» هم ياد مى‌شود كه در روايات شديداً مورد مذمّت‌قرار گرفته‌است. قال‌رسول اللَّه صلى الله عليه و آله: مَن فَسِّر القُرآنِ بَرأيِهِ فَلْيَتَّبوءَ مَقْعَدُهُ مِنَ النّارِ [١]

٣- تحريف موضعى: يعنى آيه يا سوره‌اى را بر خلاف ترتيب نزول آن ثبت نمايند. اين نوع از تحريف در آيات بسيار نادرست است. يعنى جميع آيات بر حسب ترتيب نزول و مرتب و ثبت شده‌اند اما نسبت به خود سوره مى‌توان ادعا نمود جميع سور قرآن برخلاف ترتيب نزول به دستور پيامبر صلى الله عليه و آله ثبت شده است.

٤- تحريف قرائى: منظور از آن خواندن و قرائت كلمه‌اى بر خلاف قرائت معهود در نزد جمهور مسلمين است. مانند اكثر اجتهادات قرّاء در قرائت‌هايشان.

٥- تحريف لهجه‌اى: اختلاف لهجه بين قبايل سبب مى‌شود كه آيات شريفه را به هنگام خواندن هر كدام بر طبق لهجه خود قرائت كنند.

[١]- عوإلى اللثالى ج ٤، ص ١٠٤.