معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٢٣
«گُل»
سبحانی نیا محمدرضا
و آداب استفاده از آن
دوست من سلام! کمي به طبيعت زيباي اطراف خود نگاه کن. گلها و گياهان رنگارنگ را ببين. آيا تصور کردهاي که دنياي بدون گل، چهقدر سرد و بيروح است و دنيايي که امثال سنگ و خاک و آهن، تنها اجزاي تشکيلدهندهي آن باشد، چهقدر نامطلوب؟ هرکس که داراي اندکي ذوق و احساس باشد، يک شاخهي گل را به گونهاي ميسُرايد و ميسِتايد و ديگران به گونهاي ديگر؛ شما چطور؟ گل، يکي از زيباترين و لطيفترين آفريدههاي پروردگار است که با عطر و رنگ جذّاب و دلانگيزش، خود را به آساني و لطافت در دل انسانها جاي ميدهد و فطرت زيبادوست آنها را به خود جلب ميکند. انسانها در زندگي خود از اين موجود زيبا کمال استفاده را ميبرند و با اهداي آن به يکديگر، علاوه بر ابراز علاقه و دوستي، احساس پاک و سرشار از محبّت خود را نشان ميدهند. اين احساسات در اعياد، جشنها، مجالس دوستي و حتّي در محافل سوگواري ابراز ميشود. همچنين، از گل براي قدرداني از زحمات ديگران و نيز آراستن و زيبايي بخشيدن به اشيا استفاده ميشود.
پس گل مظهر لطف، دوستي، زيبايي، عشق و محبّت است.
امّا به نظر شما آيا استفاده از اين نماد زيبايي و تبلور عشق، راه و روش و آدابي ندارد؟
اگر يک شاخهي گل به شما هديه بشود، احتمالاً رفتار شما به ترتيب زير است:
١- آن را ردّ نميکنيد و ميپذيريد؛ چراکه گل زيباست و ردّکردن زيبايي، حکايت از نازيبايي روح ردکنندهي آن دارد و قبول آن بذر محبّت را ميروياند.
٢- از آفرينندهي آن تشکر و سپاسگزاري ميکنيد؛ چراکه اين هديهي قشنگ شما را بيشتر به ياد موهبتهاي الهي که در زندگيتان قسمت شما شده است مياندازد. همچنين از اهداکنندهي آن قدرداني ميکنيد؛ چراکه با اهداي اين شاخه گل، از دل پرمحبتش نسبت به شما خبر ميدهد؛ پس شما هم ضمير شاد خود را به او مينمايانيد.
٣- آن را ميبوسيد، ميبوييد و شايد بر ديدهي خود ميگذاريد. بوسيدن و بر ديده نهادن گل، يعني نشان دادن روح سبزتان در برابر زيباييهاي سفيد و سرخ. بوييدن گل خوشبو، براي انسان نشاط و شادي ميآورد، ذهن او را باز و درکش را از مسايل قويتر ميکند.
٤- بر پيامبر و خاندان پاکش درود و صلوات ميفرستيد؛ چراکه اين سنّت زيباي محمّدي از ديرباز جزء فرهنگ ما بوده است. بوييدن يک گل، ما را به ياد تمام زيباييهاي عالم که پيامبر خدا(ص) و خاندان مطهرش در رأس آنها هستند، مياندازد. يک گل زيبا، ما را به ياد بانوي بزرگ اسلام، حضرت زهراي اطهر(س) مياندازد؛ چراکه فاطمه گل است.
٥- در جهت نگهداري، استفادهي بهجا و نيکو از آن و احياناً هديه دادن آن اقدام ميکنيد؛ چراکه روح زيباپسندتان شما را به ترويج و اشاعهي اين فرهنگ پسنديده تشويق ميکند.
نکاتي که تا اينجا بيان شد، برگرفته از رفتارها و گفتارهاي ائمهي هدايت(ع) بود. به گلچيني از اين گلستان توجه بفرماييد:
پيامبر خدا(ص) فرمودند: «از موارد احترام به برادر مؤمنت اين است که هديهي او را بپذيري و به او هديه بدهي؛ ولي در اين کار خودت را به تکلّف و سختي نيندازي.»(١) و همچنين فرمودند: «هرگاه گياه خوشبويي به دست يکي از شما رسيد، بهتر است آن را ببويد و بر ديدهي خود بگذارد؛ زيرا که اين گياه از بهشت است. هرگاه چنين گياهي به دستتان رسيد، آن را ردّ نکنيد.»(٢) در روايت ديگري فرمودند: «گل سرخ، يکي از بهترين گياهان خوشبوي بهشت است.»(٣)
در اين احاديث شريف، پيامبر خدا(ص) توجه انسانها را از زيبايي گل به نعمتهاي بهشتي معطوف ساخته و در حقيقت، زيباييهاي اين دنيا را به جهت ياد و تذکر نعمتهاي اخروي ارزشمند معرفي کرده است.
ابوهاشم جعفري ميگويد که روزي خدمت امام عسکري(ع) رسيده بودم. يکي از کودکان ايشان پيش آمد و شاخهي گلي به پدر هديه داد. امام(ع) آن را بوسيد، بر ديدگان خود گذارد و سپس به من داده و فرمود: «اي ابوهاشم! هرکس گل يا گياه خوشبويي به دست آورد و آن را ببوسد، بر ديدگان خود بگذارد و سپس بر حضرت محمد و خاندان طاهر او درود فرستد، خداوند به اندازهي سنگريزههاي کوير براي او حسنه بنويسد و به همين اندازه از گناهان او پاک کند.»(٤)
در اين سخن نوراني، امام عسکري(ع) پس از اينکه اصحاب را به ارج نهادن به نعمت زيباي خداوند و بوسيدن و بر ديده نهادن آن دعوت ميکند، اين تحفهي آسماني را با موهبت عظيم الهي بر بشريت، يعني نعمت ولايت اهلبيت(ع) مقايسه و توجه افراد را به سوي آن جلب ميکند. البته وجود مقدس آن بزرگواران در بُعد مادي نيز، منشأ کمال، زيبايي، طراوت و بوي خوش است؛ چراکه در روايت ديگري از امام کاظم(ع) به نقل از پدرانشان ميخوانيم که پيامبر خدا(ص) فرمودند: «بوي انبيا بوي بِه است، بوي حورالعين بوي آس، بوي فرشتگان بوي گل سرخ است و بوي دخترم فاطمه(س) بوي بِه ، آس و گل سرخ است.»(٥) و يا فرمودند: «هر که ميخواهد بوي مرا استشمام کند، گل سرخ را ببويد.»(٦)
ميگويند هنگامي که رسولخدا(ص) به آسمان عروج کرد، زمين از فقدان آن حضرت اندوهگين شد و روي آن گياه کَبَر (قباديش) روييد و هنگامي که آن حضرت بازگشتند، زمين شاد شد و به همين جهت روي آن گلهاي سرخ روييد. پس هرکه ميخواهد بوي پيامبر را استشمام کند، بايد گل سرخ را ببويد.(٧) اينجاست که آدمي گمان ميکند که زمين بدون گل، حتّي براي خود زمين هم جالب نيست، و چه گلي زيباتر از گل روي محمد(ص).
در اينجا به عنوان حسن ختام اين نوشته، به گوشهاي از زندگي پربرکت نزديکترين فرد به معصومين(ع) در عصر ما، يعني روح خدا خميني کبير- قدّس سره شريف- نگاهي مياندازيم و لطافت روح و ظرافت طبعش را در مواجهه با زيباييهاي طبيعت مورد تأمّل قرار ميدهيم:
خانم فاطمه طباطبايي (عروس امام) نقل ميکنند گاهي که با امام در حياط قدم ميزدم، ميديدم که چطور عميق و لطيف به اطرافشان نگاه ميکنند. يادم ميآيد يک روز در مقابل غنچهاي ايستادند و رو به من گفتند: «فکر ميکني اين غنچهي گل چندروزه باشد؟» من اصلاً توجه نکرده بودم، گفتم: «نميدانم.» ايشان گفتند: «من دقيقاً ميدانم- خوب يادم نيست؛ امّا به گمانم گفتند- دو روز و نيم است که اين غنچه باز شده است.» گفتم: «شما مگر هر روز اين غنچه را ميبينيد؟» گفتند: «هر روز نگاهش ميکنم. هر روز که از اينجا رد ميشوم، ميبينم چهقدر تغيير کرده است. الآن دو روز و نيم از عمرش گذشته است.»(٨)
از يکي از ياران و همراهان امام(ره) نقل شده است که هميشه فضاي محيط زندگي، اتاق کار و محلّ عبادت و خواب امام، از عطرهاي دلانگيز آکنده بود و در زمينهي نظافت، پاکيزگي و استفاده از بهترين عطرها در حدّ کمال مقيد بودند. وقتي دوستان امام انواع عطرها را به ايشان هديه ميدادند، امام با ذوق سرشار و زيباپسند خود، بهترينها را انتخاب ميفرمودند.(٩)
پينوشتها:
١- کافي، ج ٥، ص١٤٣، ح٨.
٢- همان، ج ٦، ص٥٢٤ .
٣- صحيفةالرضا(ع)، ص٦٨، ح١٤٨.
٤- وسائلالشيعه، ج ١، ص٤٦٠.
٥- مستدرکالوسائل، ج ١، ص٤٣٤، ح٣.
٦- مهمان، ج ١، ص٤٣٤، ح٤.
٧- بحارالانوار، ج ٧٦، ص١٤٦.
٨- برداشتهايي از سيرهي امام خميني(ره)، ج ٢، ص١٧٥.
٩- همان، ص١٦٣؛ به نقل از حجةالاسلام والمسلمين رحيميان.