معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠
در گفتوگو با دکتر جعفر سطوتي:
قصیری بهمند سودابه
مُد، از جمله نيازها و اقتضائات جواني است
- آقاي دکتر! از آنجا که ما بيشتر مُد و مدگرايي را در بين قشر جوان مشاهده ميکنيم، لطفاً بفرماييد چه ارتباطي بين مُد و جوانان وجود دارد که اين دو را تا اين حد به هم نزديک و وابسته کرده است؟
مُد اساساً براي جوانان است. مُد يعني تنوع و تغيير ذايقه. اين ويژگي يک خصلت رفتاري در نوع بشر است. بشر از يکنواختي و يکدستي خسته ميشود؛ چرا که روح و روان بشر به دنبال تغيير و تحول است. اين خصلت خاص در سن جواني خيلي ملموستر و بارزتر است. توجه به ظاهر چهره، پوشش، مسايل و مقولات مرتبط با جنسيت از دورهي بلوغ آغاز ميشود و در يک دورهي زماني که فرد هنوز وارد پذيرش مسئوليتهاي بزرگي نشده است، امتداد مييابد. وقتي فرد به دوران بزرگسالي وارد ميشود، از اقتضائات خاص دوران جواني خارج ميشود و متوجه مسايل مهمتر زندگي و مسئوليتخواهي ميگردد. به طور کلي بايد گفت که دغدغههاي انسان در جواني و بزرگسالي متفاوت است و اين دقيقاً به علت موقعيت روحي- رواني فرد و هم موقعيت اجتماعي جوانان است.
- با اين حساب به نظر شما، آيا مدگرايي را بايد امري پسنديده و خوب تلقي کنيم يا خير؟
ما نميتوانيم بدون نگاه به گذشته و بدون تعقيب جهان پيرامون و عوامل اثرگذار بر اين پديده، با آن برخورد سلبي يا ايجابي داشته باشيم. پس بايد کارشناسي شود که البته کارهايي هم انجام شده است و موضوع بکري براي مطالعه محسوب نميشود. به هر حال بايد بيان کرد که مد هم مانند بسياري از پديدههاي ديگر، از جمله نيازها و اقتضائات جواني است؛ اما اين مُد و مُدگرايي نبايد از چارچوب ارزشي و اصول ملي- مذهبي حاکم خارج شود. اگر قرار باشد يک پديدهي خاص به اسم مُد و مدگرايي، نوعي ناهنجاري ايجاد کند، آن پديده مردود است. بعضي اوقات متأسفانه يک سري از اعمال و رفتار غيرارزشي در ذيل پوشش مُد و مدگرايي ترويج ميشود که البته با برخورد نهادهاي انتظامي و ديگر دستگاههاي مرتبط مواجه گرديده و تا حدودي مرتفع شده است.
بنده شخصاً معتقدم که اگر رفتارهاي جوانان و ظاهر و پوشش آنها در همان چارچوب ارزشي حاکم بر جامعه صورت گيرد و ناهنجاري اجتماعي تلقي نشود، بايد به جوانان اجازهي تجربه کردن آن را بدهيم؛ زيرا اگر جوان، اجازهي تغيير ذايقه و تنوع را در قالب مُد داشته باشد، به نوعي به اقتضائات و نيازهاي رواني وي پاسخ داده ميشود و سرکوب اين نيازها هر چند موجب سرخوردگيهاي جزيي ميشود؛ اما اگر اين سرخوردگيها به مرور روي هم انباشته شود، ميتواند زمينهساز مسايل و ناهنجاريهاي اجتماعي، رواني و حتي سياسي براي جوانان و در نهايت براي اجتماعي که در آن زندگي ميکنيم، بشود.
جوانان هنگامي به سمت مسايلي همچون ونداليسم(١) و انوميهاي(٢) اجتماعي و حتي سياسياي ميروند که تجربهي شکستها، سرخوردگيها و ناکاميهاي پي در پي، ولو کوچک و جزيي را داشته باشند.
به نظر شما، برخورد مناسب با مدگرايي در حوزهي جوانان در جامعهاي مثل جامعهي ما چگونه بايد باشد؟
اگر جوانان بتوانند به گونهاي هدايت شده و در چارچوب ارزشها به مطالبات خود بپردازند و نيازهاي خود را برآورده کنند، ميتوانند به جواناني با سرمايههاي علمي- آموزشي بالا و نيروي مؤثر و پرظرفيت و همچنين با اعتماد به نفس و خودباور براي جامعهي ايران تبديل شوند.
اين طبيعي است که پوشش جوانان بايد با توجه به تمايلات دروني و رواني که در اين سن بر آنان حاکم است، با پوشش بزرگسالان فرق داشته باشد. اين نکته در فرمايشها و سيرهي معصومين ما هم به وضوح بيان و ثبت شده است. براي مثال وقتي امام علي(ع) به غلام خود قنبر دستور داد که براي خريد لباس به بازار برود، به او فرمودند که دو لباس بخرد، و بعد لباس زيباتر را به غلامش- که جوانتر بود- دادند؛ و اين نشانهي اين است که حضرت، به اقتضاي دورهي جواني احترام ميگذارد. موارد بسيار زياد ديگري را هم ميتوان سراغ گرفت که در دين اسلام به آراستگي و پاکيزگي تأکيد شده است و از مسلمانان خواسته شده که همواره خوشبو بوده و به ظاهر خود توجه کنند. پس اگر به سيرهي پيامبر(ص) و اهلبيت(ع) رجوع کنيم، اين اقتضائات سني را درک ميکنيم که از نظر آنان مشروع و قابل قبول است؛ بنابراين، اگر مدگرايي را در اين چارچوب تعريف کنيم، ملزم به پذيرش کليت آن نيز هستيم.
پينوشت:
١. ونداليسم: تخريب آثار و اموال عمومي، بهويژه آثار فرهنگي و هنري باارزش. (م)
٢. آنومي: فروريختگي ارزشها و هنجارها؛ هرج و مرج. (م)