«اين درس را به عنوان وظيفه شرعى تعيّن يافته و براى تأمين نياز ضرورى جامعه اسلامى مى‌گويم، ولى مخالفت با شما را به عنوان زعيم حوزه و رهبر جامعه شيعه جايز نمى‌دانم. از اين رو اگر حكم به تعطيل بفرماييد، اطاعت مى‌كنم و حكم شما براى ترك وظيفه‌اى كه تشخيص داده‌ام عذرى در پيشگاه الهى خواهد بود ولى اگر حكم نمى‌فرماييد به وظيفه‌ام ادامه مى‌دهم». آيت‌الله بروجردى پيغام دادند كه هر طور وظيفه خودتان مى‌دانيد عمل كنيد. اين رفتار مؤدّبانه و حكيمانه علامه طباطبايى جلوى سوء تفاهم‌ها و سعايت‌هاى رشكورزان و ناآگاهان را گرفت و بدين‌گونه موقعيت معظم‌له، بيش از پيش تثبيت گرديد.

استاد نه‌تنها به درس عمومى فلسفه اكتفا نكردند بلكه با تشكيل جلسات خصوصى كه شاگردان برجسته‌اى چون شهيد مطهرى در آن حضور داشتند به نقد و بررسى فلسفه‌هاى غربى به‌ويژه ماترياليسم ديالكتيك پرداختند و بهترين كتاب را در اين زمينه تأليف كردند.

جويبارهايى معنوى در دشت تشنه

استاد بزرگ علامه طباطبايى نقشى مهم و اثرگذار را در معرفى اسلام و شناسانيدن مذهب تشيّع، حكمت و عرفان اسلامى به جهانيان، بر عهده گرفت و چندين اثر در اين زمينه‌ها به درخواست پروفسور هانرى كربن و در پاسخ به سؤالات وى نگاشت كه برخى از آنها به زبان‌هاى زنده دنيا ترجمه گرديده است.[١]

[١] هانرى كربن معمولا اوايل شهريور ماه به ايران مى‌آمد و اوايل دى ماه به فرانسه بازمى‌گشت، ديدارش با علامه طباطبايى در باغى در تهران صورت مى‌گرفت، گفتگوى وى با اين مفسّر اگرچه دوبه‌دو بود ولى تنى چند از دانشگاهيان براى انتقال مفاهيم و احياناً ترجمه مطالب حضور داشتند. كربن به فرانسه سخن مى‌گفت و سؤالاتش را به همين زبان مطرح مى‌كرد كه به فارسى ترجمه مى‌شد و علامه هم به فارسى پاسخ مى‌داد و نوعى ترجمه دوسويه در كار بود، كه آن را سيد حسين نصر انجام مى‌داد و در غياب او اين كار به عهده دكتر داريوش شايگان بود.

جلد اوّل مجموعه مذاكرات علاّمه با هانرى كربن در سال ١٣٣٩ شمسى تحت عنوان مكتب تشيع در ٣٨٠ صفحه به طبع رسيد كه در سال ١٣٥٧ ش براى بار دوم پس از تجديدنظر كلّى، اضافات و اصلاحات تحت عنوان «شيعه» در ٥٠٠ صفحه در اختيار علاقه‌مندان قرار گرفت.

متن اين جلد مجموعه مذاكرات و مكاتبات علامه با كربن در سال ١٣٣٨ شمسى مى‌باشد كه به اضافه پاسخى از استاد بر نقد كتاب و توضيحاتى براى تكميل بحث و بررسى، به حليه طبع آراسته شد.

آن قسمت توضيحات جلد اوّل كه مربوط به آيات قرآن و استدلال به آنهاست از خود علامه است ولى بقيه توضيحات كه به طور محققانه و پس از مراجعه به مدارك معتبر تنظيم شده از آيت‌الله على احمدى ميانجى و حجت‌الاسلام و المسلمين سيد هادى خسروشاهى مى‌باشد.

دنباله اين مذاكرات كه در سال ١٣٤٠ شمسى انجام گرفت و شامل مباحث ديگرى مى‌باشد تحت عنوان «رسالت تشيع در دنياى امروز» با توضيحاتى از آقايان احمدى ميانجى و خسروشاهى توسط دفتر نشر فرهنگ اسلامى در سال ١٣٧٠ انتشار يافت. البته قبلا بخشى از مطالب با مختصرى تلخيص در سال‌هاى هفتم و هشتم مجلّه مكتب اسلام درج شد كه اين خلاصه‌نگارى مورد رضايت علامه قرار نگرفت. (گلى‌زواره)