حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٦ - پیآمدهای حکم وصیت از منظر قرآن و روایات
از میان نرود و حقّ بازماندگان و فرزندان یتیم پایمال نشود، به افراد باایمان دستور مىدهد که وصیتنامه داشته باشند و در زمان وصیت، دو نفر عادل را بر وصیت خود شاهد بگیرند:
Gیا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا شَهادَةُ بَیْنِکُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ حینَ الْوَصِیَّةِ اثْنانِ ذَوا عَدْلٍ مِنْکُمْ أَوْ آخَرانِ مِنْ غَیْرِکُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِی الْأَرْضِ فَأَصابَتْکُمْ مُصیبَةُ الْمَوْتF[٢٨٠]؛
اى اهل ایمان! هنگامى که یکى از شما را [آثارِ] مرگ فرا مىرسد، باید در حال وصیت، دو عادل از همکیشان خود را بر وصیت شاهد بگیرید؛ یا اگر در سفر بودید و مصیبت مرگ، شما را فرا رسید [و شاهدى از مؤمنان نیافتید]، دو نفر از غیر همکیشان خود را شاهدِ وصیت بگیرید.
در اینجا بحث از شهادتِ معمولى و عادى نیست، بلکه شهادتى است توأم با وصایت؛ یعنى این دو نفر هم وصیّند و هم گواه؛ از آن جهت که عهدهدارِ انجام وصیت هستند، وصیّند، و در جایی که دربارۀ آنها زمینۀ شک و اتهام باشد، شهادت آنها به گونهای که قرآن مشخص کرده است، گرهگشا خواهد بود.
شاهد گرفتن غیرمسلمان نیز در صورتی است که دسترسی به مسلمان نباشد؛ چنانچه این معنا از ذکر قید «در سفر بودن» و کلمۀ «أو»، که در اینجا برای بیان ترتیب است، استفاده میگردد. ذکرِ این نکته نیز لازم است که منظور از غیرمسلمانان، تنها اهل کتاب، یعنى یهود و نصاراست، زیرا اسلام براى مشرکان و بتپرستان در هیچ موردی، اهمیت قائل نشده است.[٢٨١]
عمل کردن به این دستور، همراه با وظایفی که قرآن کریم برای شاهدان مشخص کرده است، زمینۀ هرگونه نزاع و اختلافی را در میان ورثه برچیده و به حفظ وحدت میان آنها کمک خواهد کرد، زیرا اگر وارثان به گواهیِ شاهدان وصیت اطمینان یافتند، طبق آن عمل میکنند، ولی چنانچه در شهادت آنها تردید داشتند، این دو شاهد باید پس از نماز، سوگند یاد کنند که در شهادت صادقند و شهادت خود را، راه دستیابی به منافع مادی خود یا خویشاوندان خویش قرار ندادهاند:
G... تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ فَیُقْسِمانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لا نَشْتَری بِهِ ثَمَناً وَ لَوْ کانَ ذا
[٢٨٠]. مائده، آیۀ ١٠٦.
[٢٨١]. تفسیر نمونه، ج٥، ص١١٥.