آموزش فلسفه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٤٥ - خلاصه

زيادي (مانند طول) را در کميت‌ها، و تشکيک در ضعف و شدت (مانند رنگ) را در کيفيت‌ها پذيرفته‌اند، ولي قائلين به اصالت وجود، تشکيک در ماهيت را بالعرض مي‌دانند و مرجع اين اختلافات را اختلاف در وجود معرفي مي‌کنند.

افزون بر اين مرحوم صدر‌المتألهين و پيروان حکمت متعاليه، اين‌گونه تشکيکات را «تشکيک عامي» مي‌نامند و براي حقيقت عيني وجود، تشکيک ديگري قائل هستند که آن را «تشکيک خاصي» مي‌خوانند و ويژگي آن اين است که دو مصداق وجودْ مستقل از يکديگر نباشند، بلکه يکي از مراتب ديگري به‌شمار آيد. بعضي ديگر از عارف‌مشربان، اقسام ديگري را نيز براي تشکيک در وجود ذکر کرده‌اند که نيازي به بيان آنها نيست. ‌‌‌‌‌

١. دو ماهيت بسيط، متباين به تمام‌الذات هستند و هيچ جهت ماهوي مشترکي نخواهند داشت.

٢. در منطق کلاسيک، جهت ماهوي مشترک بين چند ماهيت مرکب را جنس، و جهت امتياز هرکدام را فصل مي‌نامند.

٣. جنس، ممکن است مرکب و داراي جنس عالي‌تري باشد، ولي فصل، همواره بسيط خواهد بود.

٤. مشهور اين است که عالي‌ترين اجناس (مقولات) ده تا هستند که يکي از آنها جوهر و بقيه مقولات عرضي مي‌باشند، ولي اقوال ديگري نيز در اين زمينه وجود دارد.

٥. دو ماهيت مرکب که از دو مقوله باشند، متباين به تمام‌الذات خواهند بود، ولي ماهيات مندرج در يک مقوله، متباين به‌بعض‌الذات هستند و جهت ماهوي مشترکي دارند.

٦. مفهوم وجود، مفهوم بسيط و عامي است که با اضافه شدن به ماهيات مختلف تخصص مي‌يابد.

٧. هر ماهيت تامي (نوع) داراي «وحدت نوعي»، و هر جهت اشتراک ذاتي بين چند