رگشناسى - ابن سينا - الصفحة ٤٤
كه مورد نياز است ايراد كرده- چنانكه در مجسطى ده شكل در اختلاف منظر آورده- و بآخر مجسطى مسائلى افزوده- و در اقليدس اشكالاتى ايراد كرده- و در ارثماطيقى خواص نيكويى آورده، و در موسيقى مسائلى افزوده كه پيشينيان از آنها غفلت داشتهاند.
اما كتاب النجاة در حقيقت مختصرى از همان كتاب الشّفاء است، و بهر حال قسمتى از اين كتابها بشهادت موافق و مخالف ابتكار و افكار خود وى است، مانند تفسير آيه نور- و تطبيق آن بر مراتب نفس مردمى (عقل هيولانى- عقل بالملكه- عقل مستفاد- عقل فعّال) و مانند سه نمط آخر اشارات كه امام فخر رازى شارح كتاب (با وجود اينكه شرح او را جرح ناميدهاند) در اينجا اعتراف ميكند كه شيخ تصوّف را چنان برهانى كرده است كه لم يسبقه سابق و لا يلحقه لاحق.
اما مباحث فلسفى ديگر باز برخى از افكار خود اوست- مانند برهان وسط و طرف در باب ابطال تسلسل علل كه بنام او و بنقل از وى در كتب فلسفه ايراد مىشود و بعضى هم وى تكميل كرده است، مانند برهان سلّمىّ در باب تناهى ابعاد- كه آنچه از يونانيان بما رسيده اينست كه دو ساق مثلّث را فرض ميكنند- كه از يك نقطه بيرون آيد- والى غير النّهايه كشيده شود، و گويند: لازم مىآيد كه بعد ميان دو ساق مثلّث نامتناهى باشد در حالتى كه ميان دو ساق مثلث محصور است.
و چون بر اين دليل ايراد و اشكال فراوان وارد بوده- شيخ آن را تكميل كرده- و بر شكل سلمى كه هر پلّه: زبرين بلندتر از پلّه زيرين است-