رگشناسى - ابن سينا - الصفحة ١٥ - ابن سينا
گوناگون از آن صورت گرفته است. پيش از ابن سينا در يونان مىتوانيم از بقراط و جالينوس و در جهان اسلام از على بن ربّن طبرى صاحب كتاب فردوس الحكمه و محمّد بن زكرياى رازى صاحب الحاوى و المنصورى و على بن عباس اهوازى صاحب كامل الصّناعة الطبّية به عنوان بزرگترين پزشكان نام ببريم؛ ولى ابن سينا در قانون همه مميّزات علمى آنان را مورد توجّه داشته و پس از او شايد بتوان فقط از كتاب فارسى ذخيره خوارزمشاهى نام برد كه جنبه دائرة المعارفى داشته و بيمارىهاى انسانى را از فرق تا قدم بيان كرده و براى درمان آنها انواع روش معالجه را از خوردنى و نوشيدنى و وارد كردنى و ماليدنى معرفى كرده است. در مقايسه ابن سينا با حكيمان پيش از خود جملهاى نزد پزشكان معروف است كه در پشت جلد يكى از نسخههاى ارجوزه طبيّه ابن سينا ديده مىشود:
«پزشكى معدوم بود. بقراط آن را از عدم به وجود آورد و سپس مرده بود، جالينوس آن را زنده كرد و بعد از آن كور شد و حنين بن اسحاق آن را بينا كرد و بعد از آن در شهرها متفرق گرديد و محمد بن زكرياى رازى آن را جمعآورى نمود».
علّامه قطب الدين شيرازى گفته است: و بايد گفته شود كه: «پزشكى ناقص بود و ابن سينا آن را كامل ساخت». [١] دوستان گرامى ما كه خود پزشك بودند و به تاريخ پزشكى مىپرداختند. از جمله مرحوم دكتر محمود نجمآبادى در تاريخ طب ايران و دكتر حسن تاج بخش در تاريخ دامپزشكى و پزشكى ايران هر يك به سهم خود به تحليل محتوايى كتاب قانون پرداخته و مميّزات و نوآورى آن را به تفصيل بيان داشتهاند كه كوشش آنان مأجور باد. دانشمندان غربى همچون ادوارد براون و الگودواولمان و ديتريش نيز فصلى از كتابهاى خود را كه در تاريخ طب اسلامى نگاشتهاند؛ اختصاص به ابن سينا و بيان برجستگىهاى علمى كتاب قانون دادهاند.
كتاب قانون در قرن دوازدهم ميلادى به وسيله جرارد كرمونانى به فرمان اسقف اعظم تولدو (طليطله) به زبان لاتين ترجمه شد و در سال ١٤٨٦ در ونيز ايتاليا براى نخستين بار و سپس در رم در سال ١٥٩٣ چاپ شد و در دست دانشمندان
[١] مقدّمه شرح ارجوزه طبّيه ابن سينا، ص ٧.