إيقاظ النائمين - الملا صدرا - الصفحة ١٠
داشته است. صدرا در نامهاى كه به استاد خود ميرداماد نوشته، از حال خويش و وضع روزگار خبر داده است:
«... و اما احوال فقير بر حسب معيشت روزگار و اوضاع دنيا به موجبى است كه اگر چه خالى از صعوبتى و شدتى نيست ... اما بحمد الله كه ايمان به سلامت است و در اشراقات علميه و افاضات قدسيه و واردات الهيه. خللى واقع نگشته ...
از حرمان ملازمت كثيرالسعاده بىنهايت متحسر و محزون است. روى طالع سياه! كه قريب هفت هشت سال است كه از ملازمت استاد الاماجد و رئيس الاعاظم محروم ماندهام و به هيچ روى، ملازمت آن مفخر اهل دانش و بينش ميسر نمىشود.
بهوساطه كثرت وحشت از صحبت مردم وقت و ملازمت خلوات و مداومت بر افكار و اذكار، بسى از معانى لطيفه و مسايل شريفه مكشوف خاطر عليل و ذهن كليل گشته.» [١]
ملاصدرا در قريه كهك [٢]. دور از چشم عالم نمايان قشرى و كينهجوئىهاى عمال حكومت صفوى به رياضت و مجاهدت در انزوا و خلوت مىپردازد.
استمرار در عبادت و انقطاع، او را به مقام تصفيه و تزكيه باطن مىرساند و ابواب مكاشفه و شهود را بر او مىگشايد. ملاصدرا در غالب مؤلفات خود به اين دوران رياضت و انقطاع، و توفيق بهرهگيرى از فيض انوار ملكوت و كشف رموز الهى و نيل به مشاهده حقايق اشاره مىكند:
«از آميزش با مردمان سرباز زدم كه از دوستى با
[١] فرهنگ ايرانزمين، مجلد ١٣، ١٤٤.
[٢] كهك قريه زيبايى است در دامنه كوهى بلند و در چهار فرسخى جنوب شرقى قم به طرف اصفهان. پرفسور هانرى كربن كه در نوامبر ١٩٦٢ از آنجا ديدن كرده مىنويسد: «كهك در سى كيلومترى جنوب شرقى قم واقع است. براى رسيدن به قريه پانزده كيلومتر در جاده قم- اصفهان پيش مىرويم و سپس از راه فرعى شرق جاده، بيابان خشكى را به طول پانزده كيلومتر پشت سر مىگذاريم. در اين موقع كوههاى سربهفلك كشيده نمايان مىگردند، در دامنه اين كوهها، دوره وسيع و سرسبزى است كه نظير اين منظره را در گوشه و كنار ايران مىتوان يافت. از بيابان مىگذريم و به دره سرسبز نزديك مىشويم. هرچه از آن بالاتر مىرويم بر زيبائى و سرسبزى مناظر افرزوده مىگردد.»
كهك قريهاى است مركب از مجموعهاى از باغهاى ميوه؛ مسجد كوچكى دارد كه ظاهرا در قرن يازدهم هجرى ساخته شده و احتمالا ملاصدرا در آن به عبادت و رياضت مىپرداخته است. دو بناى جديدتر قريه عبارتند از گنبد و مقبره امامزاده، كه به سبك بناى آرامگاه حضرت معصومه ساخته شده و ديگر بناى بزرگى است با سبك شرقى ولى با مصالح ارزان، با اينهمه، از آن دهكده و مناظر زيبايش خاطرهاى شيرين دارم؛ در اينجا ملاصدرا نه يا يازده سال مىزيسته، مىانديشيده و مىنوشته است و نيز در همينجا، انوار ملكوت بر او تابيده و ذوق شهود يافته است.