تعليم و تربيت در اسلام - الهامى نيا، على اصغر؛ احمدى، محمد رضا - الصفحة ٦

فرزندت را آزاد بگذار، تا هفت سال [اول ] را بازى كند ... .

يـعـنـى مراقبتهاى اين دوره نبايد به هيچ وجه جنبه بازدارنده و محدود كننده داشته باشد، بلكه بـايـد مـحرّكهاى محيط، از قبيل نور، صدا، اشياء و غيره به گونه اى باشد كه كمترين آسيبى بـه نـوزاد نرسد و زمينه مساعدى براى فعاليتهاى وى به وجود آورد و خواسته هايش را تا حد امكان فراهم سازد.

ب ـ مرحله اطاعت

ايـن مـرحـله از حـدود هـفـت سـالگـى شـروع مى شود و تا چهارده سالگى ادامه دارد. دراين مرحله كـودكـان بـه عـلت درك نـاتـوانـيـهـاى جـسـمـى و روانـى خـويـش در مـقـابـل بزرگترها ـ بويژه والدين خود ـ روحيه تسليم گونه و اطاعت پذيرى دارند. علاوه بر ايـن ، دوسـت دارند از بزرگترها تقليد كنند و از ابراز پيروى از ديگران احساس لذّت مى كنند. شايد روى همين اصول پيامبر گرامى اسلام (ص ) كه اين مرحله از عمر را دوره اطاعت ناميده اند.

از ابـتـداى ايـن دوره ، آمـوزش رسمى نيز شروع مى شود. در اين دوران ، برخلاف مرحله سيادت وكـودكـى ، ديـگـر نبايد او را كاملاً آزادگذاشت ، بلكه بايد تمام اوقات وى تحت مراقبت منظم ، برنامه ريزى شده و دقيق قرار گيرد، تا مساءله آموزش و تربيت او به خوبى پيش ‌ رود.

اگر كودك در هفت سال اول در شـرايـط مـسـاعـدى رشـد كـرده بـاشـد، بـراى هـفـت سـال دوم كه دوره اطاعت و فرمانبردارى و كسب تجربيّات مفيد است ، آمادگى كافى خواهد داشت . از ايـن رو، در ايـن مـرحله كه دوره آموزشهاى عمومى نيز مى باشد، بايد او را از جهت آداب و سنن اجـتـمـاعـى ، زنـدگـى فـردى ، نظم و انضباط، عادتهاى پسنديده ، صفات و سجاياى اخلاقى و فـراگـرفـتـن فـنـون و مهارتهاى مختلف مورد تربيت و آموزش قرار داد؛ زيرا رشد ذهنى ، بالا رفـتـن قـدرت حـافـظـه ، ظهور استعدادها، گرايش به زندگى اجتماعى ، علاقه شديد به درك مجهولات و بسيارى اوصاف ديگر كه كم كم در اين مرحله بروز مى كند، فرصت بسيار مناسبى بـراى سـاخـتـن شـخصيت اخلاقى و انسانى كودكان است و والدين بايد با فراهم كردن مقدمات و امكانات لازم نسبت به سازندگى فرزندان خود در اين مرحله از هيچ كوششى دريغ نكنند.

چـنـانـچـه كـودكان در مرحله اطاعت تحت تربيت صحيح اسلامى قرار گيرند، به صفات اخلاقى زير آراسته خواهند شد.

١ ـ اُنس به خدا و عادت به ذكر نام خدا در شروع كارها.

٢ ـ انجام عبادتهايى از قبيل نماز، روزه و... .

٣ ـ فراگيرى قرآن و تلاوت آن .

٤ ـ آشنايى با احكام اسلامى از قبيل احكام طهارت ، تطهير و نظافت و انجام آنها به طرز صحيح .

٥ ـ رعايت ادب و احترام به بزرگترها و ابراز محبت به كوچكترها.

٦ ـ امانتدارى و رازدارى .

٧ ـ راستگويى و پرهيز از دروغ .

٨ ـ پرهيز از حسادت و خيانت و... .

ج ـ مرحله وزارت

پـيـامـبـر اكـرم (ص ) هـفـت سـال سـوّم زنـدگى را مرحله (وزارت ) ناميده است . بر اساس عقيده بـيـشـتـر روانـشناسان كه دوران نوجوانى از يازده يا دوازده سالگى آغاز و در سالهاى هفده يا هـيجده سالگى خاتمه مى يابد، مى توان گفت كه قسمت اعظم مرحله وزارت ، سنين نوجوانى را در برگرفته و سرانجام به سنين جوانى (دوره زندگى استقلالى ) منتهى مى گردد.

اين مرحله به دو دوره (بلوغ ) و (بعد از بلوغ ) تقسيم مى گردد:

١ ـ دوره بـلوغ : ايـن دوره كـه در پـسـران از حـدود پـانـزده سـالگـى و در دخـتـران از حـدود نُه سالگى به بعد شروع مى شود، از حساسترين دوره هاى زندگى فرد است .

در ايـن دوره ، بـه دليـل فـعـاليـتـهاى شديد هورمونى و غدد مترشحه داخلى ، تغييرات جسمى و روانـى وسـيـع و دامنه دارى در فرد ايجاد مى شود؛ اين دگرگونى خود سبب تحوّلات عميقى در شـخـصيت وى شده ، موجبات نگرانى والدين ، مربّيان ، آموزگاران و خلاصه همه كسانى را كه با جوان سر و كار دارند، فراهم مى سازد؛ زيرا همان طورى كه كودك در هنگام شروع راه رفتن ، دچـار اشـتـبـاهـات زيـادى مـى شـود، تـلاش جـوان نـيـز بـراى رسـيـدن بـه مـرحـله كمال و ثبات شخصيت ، با خطاها و انحرافات زيادى ممكن است همراه باشد.(١٥)