تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٢ - در اينجا به چند نكته بايد توجه كرد

بسته‌اند زير پا مى‌گذارند، و حتى به پروردگار خويش دروغ مى‌گويند، حديث معروفى كه از پيامبر ص نقل شده نيز اين حقيقت را تاكيد مى‌كند كه فرمود:

" للمنافق ثلاث علامات، اذا حدث كذب، و اذا وعد اخلف، و اذا ائتمن خان‌

"!:" منافق سه نشانه دارد: به هنگام سخن گفتن دروغ مى‌گويد، و به هنگامى كه وعده مى‌دهد تخلف مى‌كند، و هر گاه امانتى به او بسپارند، در آن خيانت مى‌نمايد". [١] جالب اينكه در داستان فوق (داستان ثعلبه) هر سه نشانه وجود دارد، او هم دروغ گفت و هم پيمان شكنى كرد، و هم در اموالى كه خداوند به عنوان امانت خويش به او سپرده بود خيانت نمود! حديث فوق به صورت مؤكدترى از امام صادق ع از پيامبر ص در كتاب كافى آمده است، آنجا كه مى‌فرمايد:

ثلاث من كن فيه كان منافقا و ان صام و صلى و زعم انه مسلم من اذا ائتمن خان، و اذا حدث كذب، و اذا وعد اخلف‌

!:" سه چيز است در هر كس باشد منافق است، هر چند روزه بگيرد و نماز بخواند، و خود را مسلمان بداند: كسى كه در امانت خيانت كند، و در سخن دروغ گويد، و به هنگام وعده تخلف جويد" [٢] البته ممكن است به ندرت گناهان فوق از افراد با ايمان صادر شود و سپس توبه كنند، ولى استمرار آن نشانه روح نفاق و منافق‌گرى است.

*** ٤- اين نكته نيز لازم به تذكر است كه آنچه در آيات فوق خوانديم يك بحث تاريخى و مربوط به زمان گذشته نبود، بلكه بيان يك واقعيت اخلاقى و اجتماعى است كه در هر عصر و زمان، و در هر جامعه‌اى، بدون استثناء، نمونه‌هاى فراوانى دارد.

---

[١] مجمع البيان ذيل آيه فوق.

[٢] سفينه البحار ج ٢ صفحه ٦٠٧.