حکمت نامه كودک - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٢٤٣
يا كمتر ، يا به دليل بيمارى و يا جهات ديگر ، هزينه بيشترى را متحمّل گردد . اين ، به معناى بى عدالتى نيست . البته در اين گونه موارد نيز بايد ساير فرزندان را نسبت به اقدام خود ، توجيه نمايند . همچنين ، در صورتى كه پدر احساس كرد رعايت حقّ يكى از فرزندان ، پيامدهاى منفى و خطرناكى را به دنبال خواهد داشت ، از آن صرف نظر نمايد ، چنان كه امام صادق عليه السلاممى فرمايد : قالَ والِدي عليه السلام : وَاللّه ِ إنِّي لاَُصانِعُ بَعضَ وُلدِي واُجلِسُهُ عَلى فَخِذِي واُكثِرُ لَهُ المَحَبَّةَ ، واُكثِرُ لَهُ الشُّكرَ، وإنَّ الحَقَّ لِغَيرِهِ مِن وُلدِي ، ولكِن مُحافَظَةً عَلَيهِ مِنهُ ومِن غَيرِهِ ؛ لِئَلاّ يَصنَعوا بِهِ ما فَعَلَ بِيوسُفَ إخوَتُهُ؛ [١] پدرم عليه السلام فرمود : «به خدا سوگند ، من نسبت به يكى از فرزندانم تظاهر مى كنم و او را بر زانويم مى نشانم و بسيار به او محبّت مى كنم و بسيار از او تشكّر مى كنم . هر چند حق با فرزند ديگر من است ؛ ليكن به خاطر حفاظت كردن وى از او و ديگران ، چنين مى كنم تاكارى را كه برادران يوسف با او كردند ، اينان با وى نكنند . همان طور كه در اين حديث آمده است ، امام باقر عليه السلام براى پيشگيرى از حسادت برخى از فرزندان خود و تبعات سوء آن ، نه تنها نسبت به فرزندى كه بايد بيش از ديگران مورد محبّت او قرار گيرد ، اظهار محبّت نمى كند ؛ بلكه فرزند ديگرى را كه در معرض بيمارى حسادت است ، مورد لطف و محبّت قرار مى دهد تا بدين وسيله ، فرزند برتر را از خطر حسادت برادر ، حفظ نمايد و اين ، درس تربيتى مهمّى است براى مربّيان ، بويژه پدران و مادران .
[١] با توجّه به اختلافى كه در روايات در باب تفضيل قائل شدن والدين در هديه دادن به فرزندانْ مشاهده مى شود ، فتاوى فقهاى شيعه و سنّى نيز مختلف شده است . در بين فتاوى فقهاى شيعه ، سه نظريه ديده مى شود : يك . تفضيل (تفاوت قائل شدن بين فرزندان) جايز است ، مگر در زمانى كه واهب ، در سختى بوده ، يا بيمار باشد كه در اين صورت ، مكروه است و اگر بيمارى منجر به فوت شود ، هديه از اصل مال محاسبه مى شود ، نه از ثلث آن . دو . تفضيل فرزند ، مكروه و مساوات بين فرزندان ، مستحب است . سه . تفضيل فرزند ، حرام است ، مگر اين كه داراى امتيازى خاص باشد . اهل سنّت دو دسته اند : اهل قياس و رأى ، و اهل ظاهر . اهل قياس و رأى مى گويند : اجماعى است كه هر كس مى تواند تمام مال و دارايى خود را به ديگرى هديه كند . پس اعطاى قسمتى از مال به برخى از فرزندان ، نبايد حرام باشد . لذا مراد از رواياتى كه ممكن است از آنها حرمت تفضيلْ برداشت شود ، كراهت است . امّا اهل ظاهر به دو راه رفته اند : عدّه اى فقط ظاهر الفاظ بالا را مورد توجّه قرار داده و قائل به حرمت شده اند . و عدّه اى نيز عبارت «فأشهد على هذا غيرى» را ضميمه استدلال كرده و نتيجه گرفته اند كه اگر تفضيل ، حرام مى بود ، نبايد پيامبر صلى الله عليه و آلهآنها را به دنبال شاهد ديگرى مى فرستاد . پس جمع بين اين عبارت و عبارت هاى ديگر ، كراهت داشتن آن است .[٢] ر . ك : ح ٣٦٧ .