معناى اين سخن ، آن است كه چنين شخصى مى تواند هر چه را بخواهد ، انجام دهد . ايشان همچنين در سخن ديگرى فرموده است : آنچه مردم از سخن انبياى نخستين فراگرفته اند ، اين است كه : «هرگاه شرم نكردى ، هر چه مى خواهى انجام بده» . [١]

٢ . اگر حيا نباشد ، خوبى خواهد مُرد

حيا ، عامل نيكى ها و زيبايى هاست [٢] و آدمى به وسيله حيا به سوى كارهاى نيك ، برانگيخته مى شود . به همين جهت ، اگر حيا وجود نداشته باشد ، بساط خير و زيبايى برچيده خواهد شد . به بيان ديگر ، «وا دارندگى به خوبى ها» از ويژگى هاى حياست . حال اگر حيا وجود نداشته باشد ، عامل وا دارنده به خوبى ها و ارزش ها وجود نخواهد داشت و لذا نيكى و خوبى رخت برخواهد بست . به همين جهت ، امام صادق عليه السلام فرموده است كه اگر كسى حيا نداشته باشد ، هيچ اميدى به خير او نيست [٣] و امام على عليه السلام فرموده است : هر كس حيا ندارد ، خيرى در او نيست . [٤] انسان ، هر چه خطاكار باشد ، اگر حيا داشته باشد ، اميدى به نجات او هست ، هر چند منافق باشد . در روايتى از رسول خدا آمده است : به منافق ، تا وقتى كه اهل حياست ، اميد دارم . [٥] بنا بر اين ، به فرموده امام على عليه السلام ، براى افراد بى حيا ، مرگ ، بهتر از

[١] صحيح البخارى ، ج ٨ ، ص ٥٤ ، (ح ١٤٤) .[٢] ر .ك : بخش اوّل : «حيا ، بازدارنده يا وادارنده ؟»[٣] «سه چيز است كه اگر در كسى باشد ، به خير او اميدى نيست : كسى كه از عيوب ، حيا نمى كند و در پنهانى از خدا نمى ترسد و در پيرى خودْ نگهدارى ندارد» . (الكافى ، ج ٨ ، ص ٢١٩ ، ح ٢٧١ )[٤] غررالحكم ودررالكلم ، ح ٨٢٧٥ .[٥] مكارم الأخلاق ، ابن ابى الدنيا ، ص ٤٣ .