تسميه او تحرّك شديد و جنب و جوش فراوانش در كارهاى بزرگ است . [١] با تأمّل در وجوهى كه در مورد مبدأ اشتقاق «انسان» و يا وجه تسميه آنْ ذكر شد ، مشخّص مى گردد كه دليل قاطعى براى اثبات يكى از وجوه ياد شده ، وجود ندارد ، خصوصا آنچه در باره وجه تسميه آمده ، غالبا يا عموما سليقه اى است ؛ امّا نكته قابل توجّه ، اين است كه مبدأ اشتقاق و وجه تسميه انسان ، هر چه باشد ، تفاوتى در مباحث انسان شناسى از نگاه قرآن و حديث ـ كه هدف اصلى اين بخش از دانش نامه ميزان الحكمه است ـ ، ندارد .

انسان شناسى ، از نگاه قرآن و حديث

موضوع انسان شناسى ، يكى از اصلى ترين مسائل اسلامى است كه در قرآن و روايات اهل بيت عليهم السلام از زاويه هاى مختلف ، مورد توجّه قرار گرفته است . در واقع ، آنچه در نصوص اسلامى (متون قرآن و حديث) در باره عقيده ، اخلاق و عمل آمده ، به گونه اى مرتبط با موضوع انسان شناسى است ؛ ولى همه اين مباحث ، تحت عنون «انسان» ، قابل طرح نيست . متون مطرح شده در اين بخش (مدخل «انسان») ، اصلى ترين مباحث انسان شناسى را از نگاه قرآن و احاديث اسلامى در خود دارند . اكنون پيش از پرداختن به متن آيات و روايات ، توضيح كوتاهى در باره آنها ملاحظه مى فرماييد :

١ . تعريف اجمالى انسان

انسان ، از نگاه قرآن كريم ، موجودى است مركّب از جسم ـ كه ريشه در خاك

[١] معجم مقاييس اللغة : ج ١ ص ١٤٥ .[٢] مفردات ألفاظ القرآن : ص ٩٤ .[٣] لسان العرب : ج ٦ ص ١٠ .[٤] لسان العرب : ج ٦ ص ١١ .[٥] طه : آيه ١١٥ .[٦] ر . ك : ص ١٨٤ ح ١٥٠ .[٧] دائرة المعارف قرآن كريم : ج ٤ ص ٤٨١ (به نقل از بصائر ذوى التمييز : ج ٢ ص ٣٢ و تفسير سورة والعصر : ج ٢ ص ١٠) . گفتنى است كه هيچ يك از منابع معتبر لغت ، اين نظريه را تأييد نكرده اند .[٨] همان جا (به نقل از المخصّص : ص ١٦) .[٩] همان ، به نقل از مفردات ألفاظ القرآن : ص ٩٤ .[١٠] همان ، به نقل از مفردات ألفاظ القرآن : ص ٩٤ .[١١] همان ، به نقل از بصائر ذوى التميز : ج ٢ ص ٣١ .[١٢] همان ، ص ٣١ .[١٣] همان ، به نقل از بصائر ذوى التمييز : ج ٢ ص ٣٢ .[١٤] همان ، به نقل از بصائر ذوى التمييز : ج ٢ ص ٣٢ .