انسان شناسى از منظر قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ١٤٢ - ١ به كار گيرى انديشه و شناخت آفريدگار
تأمّل در اين دو آيه شريف ، نشان مى دهد كه از نگاه قرآن ، فلسفه آفرينش انسان و جهان خداشناسى است ، چنان كه امام حسين عليه السلام نيز مى فرمايد : ما خَلَقَ العِبادَ إلّا لِيَعرِفوهُ . [١] بندگان را نيافريد مگر براى اين كه او را بشناسند . بديهى است كه شناخت خداوند متعال ، در گام نخست ، تنها از راه به كار گيرى انديشه و عقل ، ميسّر است . اين حكمت ، در حديث قدسى معروف نيز بدين صورت آمده است : كُنتُ كَنزا مَخفِيّا ، فَأَحبَبتُ أن اُعرَفَ ، فَخَلَقتُ الخَلقَ لِكَى اُعرَفَ . [٢] من ، گنج پنهان بودم و دوست داشتم كه شناخته شوم. پس بندگان را آفريدم تا شناخته شوم . گفتنى است كه اين حديث ، در منابع روايى نيامده و همان طور كه برخى گفته اند ، سند صحيحى ندارد و به همين جهت ، ابن تيميّه آن را از مجعولات مى داند ؛ [٣] ليكن بسيارى از منابع عرفانى و اخلاقى متأخّر ، آن را نقل كرده اند [٤] و مضمون آن ، هماهنگ با قرآن و برخى احاديثى است كه گذشت .
[١] ر . ك : ص ١٢٦ ح ١٠١ .[٢] ر . ك : ص ١١٦ ح ٨٦ .[٣] تذكرة الموضوعات : ص ١١ .[٤] ر.ك : اخلاق ناصرى : ص ٣٤ ، الكامل ، شيخ بهايى : ج ١ ص ٥ و ص ٣٤ ، نفائس الفنون : ص ١٧١ ، مشارق أنوار اليقين : ص ٢٧ ، جامع الأسرار : ص ١٠٢ ، ١٤٤ ، ١٥٩ ، ١٦٢ ، ١٦٤ و ٦٠١ ، نصّ النصوص : ص ٩١ ، ٩٣ ، ٢٦٦ ، ٣٠٣ ، ٣١٥ ، ٣٨٢ ، ٤٠٨ ، ٤١٥ ، ٤١٨ ، ٤٣٨ ، ٤٤٥ و ٤٥١ ، ظن ، ص ٢٦٣ ، نقد النقود : ص ٦٣٩ ، ٦٦٢ ، ٦٦٥ ، ٦٨٢ ، الاثنتا عشرة مسألة : ص ١٥٩ ، ١٦٢ ، إحقاق الحق : ج ١ ص ٤٣١ ، مجالس المؤمنين : ج ٢ ص ١٥٩ ، شرح اُصول الكافى ، ملا صالح مازندرانى : ص ٢٤٩ ، ٢٧٨ و ٣٦٥ ، مفاتيح الغيب : ص ٢٩٣ ، روضة المتقين : ج ٢ ص ٧١٠ و ج ٨ ص ١٦٢ ، زاد المسالك : ص ١٩ ، كلمات مكنونه : ص ٣٣ ، تعليقات على أثولوجيا : ص ٩٦ ، بحار الأنوار : ج ٨٧ ص ٣٤٤ و ١٩٩ .