آشنایی با ابواب فقه - نوری، محمد اسماعیل - الصفحة ٢٣ - ٣- دوره دسته بندی و تبویب
سمرى) علما و فقهاى ديگرى نـيز مثل على بن حسين بن بابويه (متوفاى ٣٢٨ ه . ق . ق) پدر شيخ صدوق ـ محمد بن يعقوب كـليـنـى (م ٣٢٨ ه . ق) ، حـسـن بـن عـلى مـعـروف بـه (ابـن ابـى عـقـيـل) (٣٢٩ه . ق) و مـحمد بن قولويه حضور داشتند كه همگى از استوانه هاى علمى اين دوره به شمار مى آيند.[١]
٣ـ دوره دسته بندى و تبويب
ايـن دوره از آغـاز غـيـبـت كبراى امام عصر٧ (در سال ٣٢٩ه . ق) شروع و تا وفات مرحوم شيخ مـفـيـد (بـه سـال ٤١٣ه . ق) ادامـه يـافـته است . دانشمندان و فقهاى اين دوره كوشيده اند تا در بـرابـر دسـيسه ها و تحريف ها، از اخبار و احاديث معصومان ٧ پاسدارى نمايند. در اين زمان ، مخالفان براى دگرگون جلوه دادن احكام ، جعل حديث مى كردند، ولى از آن جا كه منابع اصلى بـه صـورت دسـت نـخـورده مـوجـود بـود، دانـشـمـنـدان شـيـعه به دسته بندى و تنظيم روايات پرداختند تا دشمنان نتوانند احاديث جعلى را در ميان احاديث معصومين ٧ وارد سازند.
دليـل ديـگـرى كـه فقها را بدين عمل واداشت اين بود كه دانش پژوهان فقه به آسانى بتوانند به واقعيت ها دست يابند و مطالب ، سهل الوصول گردد.
كار مهم ديگرى كه فقهاى اين دوره انجام دادند تنقيح و تهذيب روايات از حيث سند و متن بود كه پـايـه هـاى (عـلم الحـديـث) قـرار گـرفـت تـا آنـچـه را اصـحـاب امـامـان ٧ نـقـل كـرده انـد مشخص شود و روايات مقبول ، صحيح و موثّق از روايات ضعيف و مردود تميز داده شود و سره از ناسره جدا گردد.
دانـشـمـنـدانـى هـمـچـون مـحـمد بن احمد بن جنيد اسكافى ( ٣٨١ه . ق) ، محمد بن محمد بن نعمان ( ٣٣٦ـ٤١٣) معروف به (شيخ مفيد) و سيد مرتضى (علم الهدى) (٣٥٥ـ٤٣٦ه . ق) از فقهاى برجسته اين دوره بودند.[٢]
[١] ر.ك . به : ادوار فقه و كيفيت بيان آن ، ص ٣٣ ـ ٤١؛ ادوار فقه ، ج ٣، ص ٦٧ ـ ٨٩٨؛ ادوار اجتهاد ص ٨٧ ـ ٢١٤.
[٢] همان ، ص ٤١ـ٤٥؛ ادوار اجتهاد، ص ٢١٧ـ٢٤٥؛ آشنايى با علوم اسلامى (فقه) ، شهيد مرتضى مطهرى ،ص ٦٠ـ٦٣.