آشنایی با ابواب فقه - نوری، محمد اسماعیل - الصفحة ١٦ - منابع فقه

منحصر به احكام و مقررات عملى نيست . در قرآن ، مسائل گوناگونى مطرح شده كه تعدادى از آيات آن (در حـدود پـانـصـدآيـه) مـتكفّل بيان احكام عملى است و از آن ها به عنوان (آيات الاحكام) تعبير مى شود.

اءئمّه اطهار٧ در بيان احكام شرعى ، به ظواهر آيات قرآن استناد مى كردند و پيروان خود را نيز به استنباط از آن ها تشويق و راهنمايى مى نمودند.[١]

٢ـ سنت

(سـنـّت) در لغت ، به معناى راه و روش پسنديده [٢] و در اصطلاح علماى عامّه ، عبارت اسـت از: قـول (گـفـتـار)، فـعل (رفتار) و تقرير (امضاى) پيامبر٦ ولى در اصطلاح علماى شيعه ، عبارت است از: قول ، فعل و تقرير معصوم ٧.[٣]

در اعتبار و حجّيت سنّت ، ميان علماى عامّه و خاصّه اختلاف و ترديدى نيست ، جز اينكه عامّه سنّت را در شخص رسول اكرم ٦ محدود كرده و شيعه آن را به ائمه معصومين ٧ گسترش داده اند.

اگـر در سـخـنـان يـكـى از مـعـصـومـيـن ٧ حـكـمـى بـيـان شـود (قـول) يـا انـجـام عـمـلى بـه وسـيـله آن بـزرگـواران ثـابـت گـردد(فعل) و يا با دلايلى اثبات شود كه ديگران عملى را در حضور ايشان انجام داده اند كه جاى تقيّه هم نبوده و ايشان با سكوت خود، بر آن صحّه گذاشته اند (تقرير)، فقيه مى تواند در مقام استنباط احكام فقهى ، به هر يك از اين موارد استناد كند و بر اساس آن فتوا دهد.

روايـت و حـديـث ، خـود سـنـّت نـيـسـت ، بـلكـه اگـر بـه طـريـق مـعـتـبـر نـقـل شـده بـاشد (ناقل) و (حاكى) سنّت است ، ولى گاهى از باب تسامح و به تناسب اين كـه روايـت و حـديث معتبر اثبات كننده سنّت است ، به خود روايت و حديث نيز (سنّت) گفته مى شود.[٤]

[١] ر.ك بـه : بـحـارالانـوار، مـحـمـد بـاقـر مـجـلسـى ، ج ٢، ص ٢٧٧، فـرائد الاصول (رسائل) ، شيخ مرتضى انصارى ، ص ٣٦ و ٣٧.

[٢] مـفـردات الفـاظ قـرآن ، واژه (سنن) ؛ فرهنگ معارف اسلامى ، سيد جعفر سجّادى ، واژه (سنّت) .

[٣] اصول الفقه ، محمد رضا مظفّر، ج ٣ـ٤، ص ٦١.

[٤] همان ، ص ٦٧ـ٦١.