احکام اقتصادی خانواده - یوسفیان، نعمتالله - الصفحة ٦٩ - ج وظيفة شخص خمس نداده
پوشاك، اثاثيه، خريد منزل، عروسى، جهيزيه، زيارت و مانند آن، در صورتى كه از شأن او زياد نباشد و زياده روى هم نكرده باشد خمس ندارد. [١]
نيز لوازمى كه با استفاده از آنها، عين آنها باقى مىماند، مثل فرش، خمس ندارد. اگر نيازهاى مصرفى روزمرّه، مانند برنج و روغن، اضافه بيايد و تا سر سال خمسى باقى بماند، خمس دارند. [٢]
ب. سال خمسى
سال خمسى، وقتى است كه شخص، همه ساله، بنابر موازين شرعى، به حساب خود رسيدگى مىكند. شروع سال خمسى، براى كسى كه شغلش كاسبى است و درآمد تدريجى دارد، روز شروع كاسبى است؛ براى كارمند، وقتى است كه اولين حقوقش را مىگيرد و براى كشاورز و باغدار هنگام جمعآورى محصول است. [٣]
براى كسى كه شغلش كاسبى نيست، چنان چه به طور اتفاقى معاملهاى كند و منفعتى ببرد، بعد از گذشت يك سال از موقعى كه فايده برده، بايد خمس مقدار زياد آمده از خرج سالش را بدهد. [٤]
اگر هر كدام از زن و شوهر درآمدى مستقل دارند، بايد سال خمسى مستقل به حسب درآمد خود داشته باشند و واجب است هر كدام خمس باقى مانده حقوق و درآمد سالانه خود را در پايان سال خمسى خويش بپردازد. [٥]
تأخير پرداخت خمس از سال خمس به سال ديگر، جايز نيست؛ هر چند هر وقت آن را بپردازند اداى بدهى حاصل مىشود. [٦]
ج. وظيفه شخص خمس نداده
كسى كه از اوّل تكليف خمس نداده، اگر از منافع كسب چيزى كه به آن احتياج ندارد خريده و يك سال از خريد آن گذشته، بايد خمس آن را بدهد و اگر اثاث خانه و چيزهاى ديگرى كه به آنها
[١] ر.ک: رسالة اجوبة الاستفتاءات، ج ١، ص ٢٥٥ و ٢٥٧؛ توضِیح المسائل، مسئلة ١٧٥٣ ـ ١٧٥٤، ١٧٥٩، ١٧٦٤ و ... .
[٢] اجوبة الاستفتاءات، ج ١، ص ٢٧٦.
[٣] تحرِیر الوسِیله، ج ١، ص ٤٨٨، مسئلة ٦.
[٤] توضِیح المسائل، مسئلة ١٧٦٥.
[٥] ر.ک: رسالة اجوبة الاستفتاءات، ج ١، ص ٣٠٧.
[٦] ر.ک: همان، ص ٢٩٩.