غرب شناسى(2) سطح(1) - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٣٧

تظاهرات ضد جنگ ممنوع شد، تورم بالا رفت و مردم خسته از جنگ و عوارض ناشى از آن، آماده انقلاب و شورش شدند. قيام عيد پاك ايرلنديها در ١٩١٦ و انقلاب كمونيستى روس در ١٩١٧، يك علت مهم آن، تبعات ناخوشايند جنگ بود. «١» انقلاب روسيه‌ در دهه‌هاى اول و دوم قرن بيستم، حكومت تزارى روسيه و دولت كمونيستى شوروى، ناتوانى انديشه غربى در اداره جامعه را به نمايش گذاشتند. روسيه هم از لحاظ نظامى و هم از نظر فنّاورى، براى جنگ عمومى بين‌المللى آماده نبود. از اين رو، در دو سال اول جنگ، دو ميليون سرباز روسى كشته شدند و تا شش ميليون نفر ديگر از آنان، زخمى و اسير گشتند و لاجرم مخالفت عمومى بالا گرفت. پاسخ حكومت، الغاى حقوق مدنى و انحلال مجلس دوما بود. يك سال بعد (١٩١٧)، با افزايش سرسام آور قيمتها، نان در پايتخت جيره‌بندى شد و اين امر، در روز بين المللى زن، قريب به ده هزار زن پايتخت‌نشين را به خيابانها آورد كه شعارشان صلح، نان و مرگ بر استبداد بود. در پى آن، اعتصاب عمومى گسترش يافت و سربازان خسته از جنگ، به صفوف تظاهر كنندگان مى‌پيوستند و سرانجام تزار از سلطنت كناره گرفت. «٢» دموكراتهاى طرفدار سلطنت مشروطه، حكومت موقت تشكيل دادند. برنامه آنان، آزادى بيان و مذهب و اعطاى آزاديهاى مدنى و سياسى بود؛ ولى تصميم دولت به ادامه جنگ، كارگران دهقانان و سربازانى را به مخالفان آن تبديل كرد. بلشويكها به رهبرى لنين، رهبرى مخالفان رابه دست گرفتند، به آن دليل كه: اولًا لنين اعتقاد داشت، تنها انقلاب خشونت‌آميز قادر است نظام فئودالى روسيه را منهدم كند. ثانياً، شعار بلشويكها، پايان دادن به جنگ، تأمين نان براى عموم، واگذارى اراضى به كشاورزان، انتقال كارخانه‌ها به كارگران و انتقال قدرت به شوراهاى كارگرى بود، حاصل اين شعارها و اقدام‌ها، دور شدن بيش‌تر از معنويت بود.