١٩. استفاده از قاعده اثر تقدم و اثر تأخر يك خطيب در يك جلسه سخنرانى، بسته به اين‌كه چه نوع مطلب و چه هدفى داشته باشد، ترجيح مى‌دهد بعضى مطالب را در ابتدا و بعضى ديگر را در انتهاى سخنرانى بياورد. اگر مطالبش دقيق و تفكر برانگيز باشد، در ابتدا بيان مى‌كند تا اذهان خسته نباشند و حوصله و توان دقت را داشته باشند. اين، قاعده اثر تقدم است. ولى اگر مثلًا نماينده‌اى در مجلس شوراى اسلامى مى‌خواهد احساسات نمايندگان را به نفع يا ضرر طرح يا لايحه‌اى كه قرار است يك ساعت ديگر به آن رأى بدهند، تحريك كند، محتواى احساسى كلام خود را براى آخر سخن خود وامى‌گذارد.
اين، قاعده اثر تأخر است. نسبت به مجالس بزرگتر نيز همين گونه است. ممكن است نماينده‌اى ترجيح دهد در يك موضوع، نخستين سخنران و در موضوعى ديگر و روزى ديگر آخرين سخنران باشد.
در مسائل سياسى- اجتماعى نيز اين گونه است. اگر بخواهيم پرونده كارى يك شخصيت سياسى را به صورت منطقى و منصفانه بررسى و نقد كنيم، در يك فضاى آرام اجتماعى و بدون التهاب، اين كار را انجام مى‌دهيم (استفاده از اثر تقدم)، اما اگر بخواهيم شخصيت اجتماعى او را تخريب كنيم تا در انتخابات رأى نياورد، اين كار را در آخرين فرصت‌هاى نزديك به انتخابات‌