اسلامى را در سال‌هاى ١٣٥٦ و ١٣٥٧ باعث شد. دامنه قيام پانزده خرداد به شهرهاى مختلف ايران؛ ورامين، مشهد، قم، رى، شيراز و ... نيز كشيده شد.
در ميان امواج دهها هزار نفرى مردم تظاهر كننده، «١» چند نفر از اعضاى جبهه ملّى نيز ديده مى‌شدند. آنها بر خلاف تمايل رهبرانشان و به خاطر علائق مذهبى خود در اين قيام شركت كرده‌بودند. «٢» تعدادى ازاعضاى نهضت‌آزادى به‌همراه رهبرانشان درتظاهرات شركت كرده بودند، در روزهاى بعد نيز نهضت آزادى چند اطلاعيه در تجليل از قيام پانزده خرداد منتشر كرد. اين اقدامات را در واقع بايد مديون تلاش آية اللّه طالقانى در كادر رهبرى نهضت آزادى‌دانست.
سايراحزاب مطرح‌نيز- جز هيأتهاى‌مؤتلفه- فعاليت چشمگيرى نداشتند. «٣» نقش احزاب در جريان انقلاب اسلامى ايران‌ در پى قيام مردم و روحانيت حوزه علميّه قم در نوزده دى ١٣٥٦ و گسترش آن به ديگر شهرها و حتى روستاهاى ايران اسلامى، فصل نوينى از مبارزات مردم مسلمان ما آغاز شد و سرانجام در ٢٢ بهمن ١٣٥٧ به پيروزى رسيد و انقلاب اسلامى ايران شكل گرفت. در جريان اين قيام و تظاهراتى كه در مدت بيش از يك سال ادامه داشت، گروههاى مختلف چاره‌اى جز همراهى مردم نداشتند، ليكن در همان حال، احزاب سياسى نقشهاى مختلفى را ايفا مى‌كردند.
بعضى از آنان به طور كلى از انقلاب دورى مى‌جستند. انجمن حجتيه در نيمه شعبان ١٣٥٧ به رغم دستور امام خمينى مبنى بر اينكه «ملت ايران عزادار است و اين عيد را جشن نمى‌گيرد.» و در حالى كه رژيم شاه با شدّت تمام سعى در هر چه باشكوهتر برگزار كردن جشنهاى نيمه شعبان داشت، همگام با رژيم جنايتكار شاه، سخت در مقابل دستور امام خمينى ايستاد و در تهران و شهرستانها جشن دلخواه خود را برگزار كرد. «٤» حزب توده نيز با تغيير شعارهاى مردم از «استقلال، آزادى، جمهورى اسلامى» به‌