فعاليت برخوردار شد و رشد قابل توجّهى پيدا كرد. «١» ٣- مرگ: به دنبال كشف فعّاليّتهاى جاسوسى حزب توده براى شوروى و به تبع آن براى عراق، در زمان جنگ عراق با ايران، اقدام به دستگيرى رهبران و اعضاى حزب شد. بدين ترتيب مرگ حزب توده فرا رسيد. «٢» البته هنوز در خارج از كشور، هر از چند گاه، مطالبى با عنوان حزب توده ايران منتشر مى‌شود، ليكن با فرو پاشى كمونيسم در كشور شوروى سابق و تجزيه آن، چنين فعاليتى را نمى‌توان در حد فعاليتهاى يك حزب دانست.
چه كسانى؟
١- بنيانگذاران: اسامى آنان كه توسط «رضا روستا» گردهم آمدند، عبارت است از:
سليمان محسن اسكندرى (شاهزاده قاجار و به ظاهر غير كمونيست)، محمد بهرامى، جعفر پيشه ورى «٣»، مرتضى يزدى، حسين مهانى، محمود بقراطى، محمد على شريفى، احمد اسپهانى، مير قاسم چشم آذر، رسول پير مرادى، منصور ركنى، بزرگ علوى، عبدالحسين نوشين، ابوالفضل فرهى، فرخى دهقانى، احسان طبرى، و عده ديگرى كه چند ماه بعد ملحق شدند و عبارت بودند از: نورالدين الموتى، ضياءالدين الموتى، عبدالصمد كامبخش، اردشير آوانسيان و بيشتر بنيانگذاران حزب از زمينداران و مالكان بزرگ بودند. برخى از آنها قبلًا در سازمان فراماسونرى (حزب جاسوسان انگليس) و حزب دمكرات (حزب تند رو و تروريست صدر مشروطيت) تجربه كار حزبى داشتند. «٤» ٢- رهبران: در معرفى مختصرى از رهبران و افراد كاملًا صاحب نفوذ در حزب مى‌توان گفت:
الف- سليمان محسن اسكندرى: از شاهزادگان قاجار بود. سابقه كار حزبى در تشكيلات‌