هاشم مرقال در جنگ جلولا اين نبرد در سال شانزده هجرى ميان ايرانيان و مسلمانان اتفاق افتاد، و سببش اين بود كه ايرانيان مدائن «١» را خالى كرده، به جلولا «٢» پناه بردند. ايرانيان چند دسته بودند، آنها به يكديگر گفتند، اگر اكنون با يكديگر اختلاف كنيد هيچگاه متحد نخواهيد شد، بياييد با هم متّحد و يكپارچه شويم و در برابر اعراب ايستادگى كنيم و با آنان پيكار نمائيم؛ اگر پيروز شويم كه اين خواسته ماست، و اگر شكست خورديم كه ما وظيفه خود را بجا آورده‌ايم.
آنها در كنار شهر خندقى حفر نمودند، و زير پرچم مهران رازى تجمّع كردند. آنها خارهاى آهنين در اطراف خندق نصب كردند، و آماده كار زار شدند. اين خبر به سعد وقاص، فرمانده سپاه اسلام رسيد و او عمر را از ماجرا آگاه ساخت. عمر در پاسخ او اينچنين نوشت:
«هاشم مرقال را به جلولاء روانه كن، و قعقاع بن عمرو را در پيشاپيش لشكر قرار بده، و براى اين نبرد دوازده هزار سرباز را مجهّز نما».
سعد اين كارها را انجام داد و هاشم پس از تقسيم حقوق سربازان، از مدائن به سوى جلولاء حركت نمود. وقتى به جلولاء رسيد اين شهر را محاصره نمود، و خندقهايشان را زير نظر گرفت. جنگ با ايشان هشتادروز (در اينجا روز به معناى واقعه جنگى است) بطول انجاميد. در اين مدت نيروهاى كمكى از طرف يزدجرد به مهران مى‌رسيد، و سعد وقاص نيز قواى امدادى به سوى مسلمانان مى‌فرستاد. در نتيجه مجوسان شكست خوردند، و صد هزار تن از آنان به هلاكت رسيدند، و در اين نبرد فتح و پيروزى نصيب مسلمانان شد. اين واقعه نظر به اهميّتش براى مسلمانان فتح الفتوح نام گرفت. «٣»