برخى از موارد آن را در اين بخش مطرح مى‌كنيم. و قبل از ذكر آنها، به يك شبهه پاسخ مى‌دهيم.
پيدايش منافقان در مكه بود يا مدينه؟
ممكن است گفته شود محلّ پيدايش منافقان در عصر رسالت «مدينه» مى‌باشد و در مكّه از نفاق خبرى نبوده است؛ زيرا قبل از هجرت، مسلمانان از قدرت چندانى برخوردار نبوده، و از نظر قوا و تجهيزات مادّى به مراتب پايين‌تر از مشركان بوده‌اند؛ لذا ضرورتى نداشت كفّار ظاهراً در صف مسلمانان قرار گيرند تا به آنها آسيب رسانند، بلكه مى‌توانستند با كمال قدرت در مقابل مسلمانان بايستند.
مرحوم علامه طباطبايى در پاسخ اين شبهه مى‌فرمايد: «اين سخن كه چون پيامبر صلى الله عليه و آله و مؤمنان قدرت كافى نداشتند، پس محل پيدايش نفاق «مدينه» و از زمان قدرت‌گيرى پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌باشد، تامّ نيست. چون تنها دليل و منشأ نفاق عدم قدرت بر مخالفت نيست؛ تا اگر قدرت مخالفت بود نفاق را منع كنيم. بلكه در بسيارى از انقلاب‌هاى اجتماعى كسانى يافت مى‌شوند كه مرام انقلابيون را مى‌پذيرند، براى اينكه حاكميت آينده را از آن خود سازند مخصوصاً در نهضت پيامبر صلى الله عليه و آله كه حضرت فرمود: «اگر ايمان بياوريد و اطاعت كنيد پادشاهان زمين خواهيد بود.» «١» پس عقلًا جايز است كه عدّه‌اى به پيامبر صلى الله عليه و آله ايمان آورده باشند براى اينكه آرزوهاى ديرين خود را جامه عمل بپوشانند و به رياست امّت دست يابند.
و همچنين ممكن است عدّه‌اى از افرادى كه در مكّه ايمان آوردند مرتدّ شده و ارتداد خود را مخفى داشته باشند. چنان‌كه قرآن كريم فرمود: «يا ايُّهَا الَّذينَ امَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِى اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُم وَ يُحِبُّونَه» «٢»
اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! هر كس از شما، از آيين خود باز گردد، (به خدا زيانى نمى‌رساند؛) خداوند جمعيّتى را مى‌آورد كه‌