عامل ثروت و قدرت را در اختيار گرفتند، فقط يك عامل قوى و نيرومند كم داشتند كه «ديانت» بود. بعد از قتل عثمان، معاويه با يك طرّارى عجيبى بر اين عامل هم دست يافت و توانست سپاهى عليه شخصيّتى مانند على بن ابى‌طالب عليه السلام تجهيز نمايد. معاويه توانست نيروهاى فكرى- مذهبى را به خدمت گيرد. بدين ترتيب معاويه علاوه بر دو عنصر و عامل اصلى حكومت به سومين عنصر مهمّ حكومت يعنى «ديانت» و نيروهاى فكرى- مذهبى نيز دست يافت.
بنى‌اميّه از سال ٤١ ه. ق. تا سال ١٣٣ ه. ق. بر سراسر جهان اسلام، و از ١٣٨ ه. ق.
تا ٤٢٢ ه. ق بر اسپانيا حكومت كردند. معاويه در سال ٤١ ه. ق. يك دولت عربى محض در شام بنيان نهاد كه ٩٠ سال دوام پيدا كرد و پس از او ١٣ تن از خلفاى خاندان وى بر جهان اسلام حكومت كردند.
حاكميت يافتن معاويه عمدتاً به دلايل ذيل بازگشت مى‌كند.
الف- وجود زمينه‌هاى سياسى و اجتماعى.
ب- فقر فرهنگى جامعه اسلامى مخصوصاً شام.
ج- قدرت اقتصادى و سياسى بنى‌اميّه كه عمدتاً آن را در زمان عمر و عثمان به‌دست آورده بودند.
د- داشتن سپاه قدرتمند و مطيع.
زمينه‌هاى اجتماعى‌
هنگامى‌كه على عليه السلام به خلافت رسيد. با جامعه‌اى مواجه گشت كه در طول ٢٥ سال پس از پيغمبر صلى الله عليه و آله به تدريج از اسلام ناب محمّدى صلى الله عليه و آله فاصله گرفته و در بخش‌هاى گوناگون دچار انحراف شده بودند. لذا وقتى امام عليه السلام زعامت جامعه اسلامى را به‌عهده گرفت قبل هر چيز به اصلاحات داخلى اقدام نمود. على عليه السلام اصلاحات خويش را در زمينه‌هاى مختلف آغاز كرد. اوّلًا براى اجراى عدالت اقتصادى دستور داد بيت‌المال به‌طور مساوى بين افراد تقسيم شود و اين قانون كه مهاجرانِ از قريش برتر از مهاجران‌