قضيه، يعنى نبودن مسأله نفاق در عصر خلافتِ خلفاى سه‌گانه، اتّفاقى نيست. حوادث معمّا گونه صدر اسلام را نيز بايد از توطئه‌هاى اين گروه شمرد. به فضل خداى كريم، در فصل آينده توضيحات بيشترى در اين زمينه خواهيم داد.
افراد سست اعتقاد
عناصر سست اعتقاد در هر نهضت به‌نحوى مورد سوء استفاده دشمنان آن نهضت قرار گرفته‌اند. اين افراد كم فايده پرضرر، در نهضت الهى پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نيز وجود داشتند و معمولًا در لحظات حسّاس و سرنوشت‌ساز جبهه خودى را ترك مى‌كردند و در خدمت كفر و نفاق درمى‌آمدند. و همين عناصر بعد از رحلت پيغمبر صلى الله عليه و آله با سكوت و سازش خود نقش بسيار بدى در جريان سقيفه- غصب خلافت على بن ابى‌طالب عليه السلام- ايفا نمودند. در حادثه خونين عاشورا نيز به خاطر حفظ جانشان به روى فرزند رسول‌اللّه صلى الله عليه و آله شمشير كشيدند. قرآن كريم در آيات متعدد از وجود اين عناصر در عصر رسالت خبر مى‌دهد كه برخى از آيات را متذكّر مى‌شويم:
«وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ امَنَّا بِاللَّهِ فَاذا اوذِىَ فِى اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذابِ اللَّهِ وَ لَئِنْ جاءَ نَصْرٌ مِنْ رَّبِّكَ لَيَقُولُنَّ انَّا كُنَّا مَعَكُمْ اوَلَيسَ اللَّه بِاعْلَمَ بِما فى‌ صُدُورِ الْعالَمينَ» «١»
و از مردم كسانى هستند كه مى‌گويند: «به خدا ايمان آورده‌ايم.» امّا هنگامى كه در راه خدا شكنجه و آزار مى‌بينند، آزار مردم را همچون عذاب الهى مى‌شمارند (و از آن سخت وحشت مى‌كنند)؛ ولى هنگامى كه پيروزى از سوى پروردگارت (براى شما) بيايد مى‌گويند: «ما هم با شما بوديم (و در اين پيروزى شريكيم). آيا خداوند به آنچه در سينه‌هاى جهانيان است آگاه‌تر نيست؟!
مرحوم علّامه طباطبايى اين آيه شريفه را مربوط به افراد سست اعتقاد دانسته است. «٢»