آداب و احكام كسب و كار - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٣١ - * ربا

اصبغ بن نباته مى‌گويد: شنيدم اميرمؤمنان ٧ روى منبر سه مرتبه فرمود:

«يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ وَ اللَّهِ لَلرِّبَا فِي هَذِهِ الْأُمَّةِ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلِ عَلَى الصَّفَا:

اى تجار! اى كسبه! اول مسئله بعد كسب و كار، اول مسئله و فقه بعد كسب و كار؛ زيرا به خدا قسم ربا در اين امت مخفى‌تر از صداى پاى مورچه روى سنگ صاف است». [١]

مقصود اين است كه اگر كسى مسائل خريد و فروش را نداند، بدون آن كه بخواهد گرفتار گناه بزرگ رباخوارى مى‌شود. از امام جواد ٧ نقل شده است:

مَن عَمِلَ عَلى غَيرِ عِلْمٍ افْسَدَ اكْثَرَ مِمّا يصْلِحُ.

هر كس بدون آگاهى از مسائل مربوط به موضوعى، در آن گام نهد، آنچه خراب مى‌كند بيشتر از چيزى است كه به دست مى‌آورد. [٢] امام صادق ٧ فرمودند:

«مَنْ أَرَادَ التِّجَارَةَ فَلْيَتَفَقَّهْ فِي دِينِهِ لِيَعْلَمَ بِذَلِكَ مَا يَحِلُّ لَهُ مِمَّا يَحْرُمُ عَلَيْهِ وَ مَنْ لَمْ يَتَفَقَّهْ فِي دِينِهِ ثُمَّ اتَّجَرَ تَوَرَّطَ الشُّبُهَاتِ؛ [٣]

هر كس تصميم دارد به تجارت و كسب و كار بپردازد، نخست بايد مسائل و احكام فقهى آن را ياد بگيرد تا حرام‌ها و حلال‌ها را تشخيص دهد و هركس بدون يادگيرى مسائل شرعى به كسب و كار مشغول شود، گرفتار گناه و ناهنجارى‌ها نخواهد شد.

نقل شده است كه حضرت اميرمؤمنان مى‌فرمود:

«لَا يَقْعُدَنَّ فِي السُّوقِ إِلَّا مَنْ يَعْقِلُ الشِّرَاءَ وَ الْبَيْعَ. [٤]

نبايد كسى وارد ميدان كار رود، مگر آن كه احكام و آداب خريد و فروش را بداند.»

امام صادق ٧ از حضرت على ٧ نقل كرده‌اند:

[١]. وسائل، ١٧، ص ٣٨١.

[٢]. كافى، ج ٦، ص ٤٤.

[٣]. وسائل الشيعه، ج ١٢، ص ٢٨٣.

[٤]. تهذيب، ج ٧، ص ٥.